2. ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ — สอ./คย. ที่ "มิได้" หัก ณ ที่จ่าย ⭐⭐¶
เนื้อหาในหน้านี้
ประกาศนายทะเบียนสหกรณ์ เรื่อง การประมาณการค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ สำหรับ สอ./คย. ที่"มิได้"เรียกเก็บเงินงวดชำระหนี้จากสมาชิกโดยการหัก ณ ที่จ่าย พ.ศ. 2567
เนื้อหา 13 ข้อ:
- ข้อ 1-3 — บททั่วไป + ยกเลิกฉบับเก่า
- ข้อ 4 ⭐⭐⭐ — อัตราค่าเผื่อตามอายุหนี้ผิดนัด
- ข้อ 5 — ลูกหนี้ตาย/สาบสูญ
- ข้อ 6 — เงินกู้ที่ไม่ตามข้อบังคับ
- ข้อ 7 — ปรับปรุงโครงสร้างหนี้
- ข้อ 8 — ลูกหนี้การค้า
- ข้อ 9 — ลูกหนี้อื่น
- ข้อ 10-11 — ดอกเบี้ย + ค่าปรับค้างรับ
- ข้อ 12 — เปรียบเทียบกับยอดบัญชี (ห้ามลด)
- ข้อ 13 — ค่อยๆ ตั้งทยอยปีละ 20%
🎯 ใช้กับ: สอ./คย. ที่ไม่หัก ณ ที่จ่าย + ชุมนุมสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน
📅 ข้อมูลพื้นฐาน¶
| รายการ | รายละเอียด |
|---|---|
| ชื่อ | ประกาศนายทะเบียนสหกรณ์ เรื่อง การประมาณการค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ สำหรับ สอ./คย. ที่ "มิได้" เรียกเก็บเงินงวดโดยการหัก ณ ที่จ่าย พ.ศ. 2567 |
| ผู้ลงนาม | นายอัญมณี กรสุทธิ์ — อธิบดี กตส. ปฏิบัติการแทนนายทะเบียนสหกรณ์ |
| วันที่ลงนาม | 25 กรกฎาคม 2567 |
| ประกาศราชกิจจา | เล่ม 141 ตอนพิเศษ 235 ง — 28 สิงหาคม 2567 |
| อำนาจตาม | ข้อ 5 ของระเบียบนายทะเบียน บัญชี พ.ศ. 2563 |
| ใช้บังคับจน | กฎกระทรวงจัดชั้นสินทรัพย์มีผล (ปัจจุบัน — 2569 ยังบังคับใช้อยู่) |
⚖️ ข้อ 2 — นิยาม "สหกรณ์" ⭐¶
"สหกรณ์" ในประกาศนี้ = สอ./คย. ที่ "มิได้" เรียกเก็บเงินงวดชำระหนี้จากสมาชิกโดยการหัก ณ ที่จ่าย + ชุมนุมสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน
🎯 ใครใช้ประกาศนี้?¶
┌──────────────────────────────────────────┐
│ ประเภทสหกรณ์ที่ใช้ประกาศนี้ │
├──────────────────────────────────────────┤
│ ✅ สอ./คย. ที่ "ไม่" หัก ณ ที่จ่าย │
│ ✅ ชุมนุมสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน │
│ │
│ ❌ สอ./คย. ที่ "หัก ณ ที่จ่าย" │
│ → ใช้ระเบียบ 2544 (ดูไฟล์ 03) │
└──────────────────────────────────────────┘
ความแตกต่างจากไฟล์ 03
🎯 2 ฉบับ — แยกตามวิธีเรียกเก็บเงินงวด:
| ฉบับ | ใช้กับ | อัตรา |
|---|---|---|
| ประกาศ 2567 (ไฟล์นี้) | ไม่หัก ณ ที่จ่าย | เริ่มผิดนัด 12 เดือน |
| ระเบียบ 2544 (ไฟล์ 03) | หัก ณ ที่จ่าย | เริ่มผิดนัดเร็วกว่า |
⚖️ ข้อ 3 — ยกเลิกฉบับเก่า¶
ยกเลิก 2 ฉบับ:
| # | ฉบับเดิม |
|---|---|
| 1 | คำแนะนำนายทะเบียน เรื่อง วิธีปฏิบัติทางบัญชีเกี่ยวกับลูกหนี้ พ.ศ. 2547 |
| 2 | ประกาศนายทะเบียน เรื่อง การประมาณการค่าเผื่อหนี้ฯ ตามระเบียบ บัญชี 2553 |
⚖️ ข้อ 4 — อัตราค่าเผื่อหนี้ลูกหนี้เงินกู้ ⭐⭐⭐¶
มาตรานี้สำคัญที่สุด — ใช้ทุกการตรวจของผู้สอบบัญชี
🎯 ตารางอัตราค่าเผื่อ¶
| # | อายุหนี้ผิดนัดชำระ | อัตรา |
|---|---|---|
| (1) | ผิดนัดตั้งแต่ 12 เดือน แต่ไม่เกิน 24 เดือน | 0% |
| (2) | ผิดนัดตั้งแต่ 24 เดือน แต่ไม่เกิน 36 เดือน | 25% |
| (3) | ผิดนัดตั้งแต่ 36 เดือน แต่ไม่เกิน 48 เดือน | 50% |
| (4) | ผิดนัดตั้งแต่ 48 เดือน แต่ไม่เกิน 60 เดือน | 75% |
| (5) | ผิดนัดตั้งแต่ 60 เดือนขึ้นไป | 100% |
📊 Visualization¶
อายุหนี้ผิดนัด (เดือน) อัตราค่าเผื่อ
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
0 - 12 ▌ 0% (ปกติ)
12 - 24 ▌ 0% (Watchlist)
24 - 36 ████ 25%
36 - 48 ████████ 50%
48 - 60 ████████████ 75%
60 ขึ้นไป ████████████████ 100%
ข้อสังเกตสำคัญ
🎯 ผิดนัด 12-24 เดือน ยังเป็น 0% — แสดงว่าระเบียบนี้ผ่อนปรนกว่าระเบียบ 2544 (ดูไฟล์ 03)
→ เพราะ สอ./คย. ที่ "ไม่หัก ณ ที่จ่าย" มีความเสี่ยงสูง อยู่แล้ว — กตส. ไม่อยากให้ตั้งสำรองหนัก
📊 ตัวอย่างการคำนวณ¶
สอ.ตัวอย่าง จำกัด — ลูกหนี้ที่ผิดนัดชำระ ณ 31 ธ.ค. 2569
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ลำดับ ลูกหนี้ ยอด เริ่มผิดนัด อายุผิดนัด อัตรา ค่าเผื่อ
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
1 A 500K 1 ม.ค. 68 24 เดือน 25% 125K
2 B 300K 1 ก.ค. 67 30 เดือน 25% 75K
3 C 1M 1 ม.ค. 67 36 เดือน 50% 500K
4 D 200K 1 ม.ค. 66 48 เดือน 75% 150K
5 E 100K 1 ม.ค. 64 60 เดือน 100% 100K
━━━━
รวม 950K
⚖️ ข้อ 5 — ลูกหนี้ตาย/สาบสูญ¶
"ลูกหนี้เงินกู้ซึ่งถึงแก่ความตาย หรือศาลมีคำพิพากษาว่าเป็นคนสาบสูญ + ไม่มีทรัพย์สินหรือสิทธิจะเรียกร้องให้ชำระหนี้ได้
หากฟ้องคดีไปก็เสียค่าใช้จ่ายมากยิ่งขึ้น ไม่คุ้มกับหนี้
→ ประมาณการค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญเต็มจำนวน"
→ ตั้งสำรอง 100% โดยไม่คำนึงถึงอายุหนี้ผิดนัด
⚖️ ข้อ 6 — เงินกู้ที่ไม่เป็นไปตามข้อบังคับ ⭐⭐¶
มาตรานี้สำคัญสำหรับการตรวจ Compliance Issue
🎯 ข้อกำหนด¶
"กรณีสหกรณ์อนุมัติการจ่ายเงินกู้ลูกหนี้รายใดไม่เป็นไปตามข้อบังคับและระเบียบของสหกรณ์
หากลูกหนี้รายที่มีการผิดนัดชำระหนี้ → ประมาณการค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ
- ไม่มีหลักประกัน → เต็มจำนวน
- มีหลักประกัน → เต็มจำนวนหลังหักหลักประกัน"
→ Penalty สำหรับสหกรณ์ที่อนุมัติเงินกู้นอกเหนือข้อบังคับ
ดุลพินิจในการตรวจสอบ
🔍 ตรวจ:
- ระบบอนุมัติเงินกู้ — มี deviation จากข้อบังคับ?
- มีลูกหนี้ที่ เกินวงเงิน ที่ข้อบังคับกำหนด?
- ผู้กู้ ไม่ครบคุณสมบัติ ตามระเบียบ?
- ไม่ผ่านขั้นตอน อนุมัติที่กำหนด?
→ ถ้าพบ + ผิดนัดด้วย → ตั้งสำรองเต็ม (ไม่ใช้อัตราข้อ 4)
⚖️ ข้อ 7 — ปรับปรุงโครงสร้างหนี้¶
🎯 ข้อกำหนด¶
"ลูกหนี้ปรับปรุงโครงสร้างหนี้ที่ไม่สามารถชำระได้ตามกำหนดสัญญาปรับปรุง
→ ประมาณการค่าเผื่อโดย นับอายุผิดนัด ตั้งแต่:
(งวดผิดนัดตามสัญญาเดิม) + (งวดผิดนัดตามสัญญาปรับปรุง) รวมกัน
→ ใช้อัตราตามข้อ 4"
🎯 ตัวอย่าง¶
ลูกหนี้ A:
- สัญญาเดิม: ผิดนัด 18 เดือน (1 ม.ค. 67 → 30 มิ.ย. 68)
- ทำสัญญาปรับปรุงโครงสร้างหนี้: 1 ก.ค. 68
- ผิดนัดตามสัญญาปรับปรุงอีก: 12 เดือน (1 ก.ค. 68 → 30 มิ.ย. 69)
อายุผิดนัดรวม = 18 + 12 = 30 เดือน
→ ใช้อัตราข้อ 4(2): 25%
→ ห้ามรีเซ็ตอายุหนี้เป็นศูนย์เมื่อทำสัญญาใหม่ — ต้องนับต่อจากเดิม
⚖️ ข้อ 8 — ลูกหนี้การค้า¶
🎯 ตารางอัตราค่าเผื่อ — ลูกหนี้การค้า¶
| # | อายุค้างชำระ | อัตรา |
|---|---|---|
| (1) | ค้างชำระเกิน 3 เดือน แต่ไม่เกิน 6 เดือน | 10% |
| (2) | ค้างชำระเกิน 6 เดือน แต่ไม่เกิน 1 ปี | 20% |
| (3) | ค้างชำระเกิน 1 ปี แต่ไม่เกิน 2 ปี | 50% |
| (4) | ค้างชำระเกิน 2 ปี | 100% |
→ ลูกหนี้การค้าเริ่มเร็วกว่าลูกหนี้เงินกู้ — เพราะลูกหนี้การค้ามีลักษณะ short-term
⚖️ ข้อ 9 — ลูกหนี้อื่น¶
"ลูกหนี้อื่นที่มีการผิดนัดชำระหนี้ → เต็มจำนวน"
→ ลูกหนี้อื่น เช่น ลูกหนี้เงินสดขาดบัญชี / ลูกหนี้เงินยืมทดรอง / ลูกหนี้กรรมการ
→ ตั้งสำรอง 100% ทันทีที่ผิดนัด
⚖️ ข้อ 10 — ดอกเบี้ยค้างรับ¶
🎯 ตารางอัตรา¶
| # | อายุค้างชำระ | อัตรา |
|---|---|---|
| (1) | ค้างชำระตั้งแต่ 3 ปี แต่ไม่เกิน 5 ปี | 50% |
| (2) | ค้างชำระตั้งแต่ 5 ปีขึ้นไป | 100% |
→ ดอกเบี้ยค้างรับมีอายุยาวกว่าหนี้เงินต้นก่อนตั้งสำรอง
⚖️ ข้อ 11 — ค่าปรับค้างรับ¶
🎯 ตารางอัตรา¶
| # | อายุค้างชำระ | อัตรา |
|---|---|---|
| (1) | ค้างชำระไม่เกิน 1 ปี | 50% |
| (2) | ค้างชำระตั้งแต่ 1 ปีขึ้นไป | 100% |
→ ค่าปรับเริ่มสำรองเร็วที่สุด — เพราะมีโอกาสไม่ได้รับสูง
⚖️ ข้อ 12 — เปรียบเทียบกับยอดบัญชี ⭐⭐⭐¶
มาตรานี้สำคัญมาก — ห้ามลดค่าเผื่อ แม้คำนวณได้ต่ำกว่ายอดในบัญชี
🎯 ข้อกำหนด¶
"ค่าเผื่อหนี้ที่ประมาณการได้ตามประกาศนี้ → ต้องนำไปเปรียบเทียบกับจำนวนค่าเผื่อตามบัญชีคงเหลือ ณ วันสิ้นปี
หากค่าเผื่อที่ประมาณการได้ < ยอดคงเหลือตามบัญชี → ห้ามลดยอด
→ คงจำนวนค่าเผื่อตามบัญชีไว้ จนกว่าสหกรณ์จะได้รับชำระหนี้"
🎯 ตัวอย่าง¶
ปี 2568: ปี 2569:
ค่าเผื่อตามบัญชี = 500K ค่าเผื่อตามบัญชี = 500K (จากปีก่อน)
ค่าเผื่อที่คำนวณได้ = 350K (น้อยกว่า)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
❌ ห้ามลด → คงไว้ที่ 500K
✅ จะลดได้เมื่อได้รับชำระหนี้แล้วเท่านั้น
หลักการ Conservatism
🎯 อนุรักษ์นิยมทางบัญชี:
- ค่าเผื่อเพิ่มได้ → เมื่อคำนวณสูงขึ้น
- ค่าเผื่อลดได้ → เฉพาะเมื่อได้รับชำระหนี้จริง
- ห้ามลดเพียงเพราะคำนวณได้ลดลง
⚖️ ข้อ 13 — บทเฉพาะกาล — ทยอยตั้ง 20% ต่อปี ⭐¶
มาตรานี้บรรเทาภาระสหกรณ์ที่ต้องตั้งสำรองมาก
🎯 ข้อกำหนด¶
"ให้สหกรณ์ตั้งค่าเผื่อหนี้ตามประกาศนี้ในอัตราไม่น้อยกว่า 20% ของจำนวนเงินที่ต้องประมาณการ
และทยอยประมาณการเพิ่มขึ้นอีกไม่น้อยกว่า 20% ในปีต่อไป"
🎯 ตัวอย่าง Tapered Provisioning¶
สอ.ตัวอย่าง จำกัด:
ค่าเผื่อที่ต้องตั้งทั้งหมดตามประกาศ = 5,000,000 บาท
ปีบัญชี ขั้นต่ำที่ต้องตั้ง เป้าหมายสะสม
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
2567 (ปีแรก) ≥ 1,000,000 (20%) 1,000,000 (20%)
2568 ≥ 1,000,000 (+20%) 2,000,000 (40%)
2569 ≥ 1,000,000 (+20%) 3,000,000 (60%)
2570 ≥ 1,000,000 (+20%) 4,000,000 (80%)
2571 ≥ 1,000,000 (+20%) 5,000,000 (100%)
→ ตั้งทั้งหมดภายใน 5 ปี
→ สหกรณ์อาจตั้งเร็วกว่ากำหนดได้ — แต่ห้ามช้ากว่า
🎯 ดุลพินิจในการตรวจสอบ¶
🔍 Compliance Checklist¶
| # | รายการ | ข้อ |
|---|---|---|
| 1 | สหกรณ์เป็น สอ./คย. ที่ไม่หัก ณ ที่จ่าย | 2 |
| 2 | จำแนกอายุหนี้ผิดนัดถูกต้อง | 4 |
| 3 | ใช้อัตราตามตาราง 5 ระดับ | 4 |
| 4 | ลูกหนี้ตาย/สาบสูญ → 100% | 5 |
| 5 | เงินกู้นอกข้อบังคับ → เต็มจำนวน | 6 |
| 6 | ปรับปรุงโครงสร้างหนี้ → นับอายุต่อ | 7 |
| 7 | ลูกหนี้การค้า ใช้อัตราต่างหาก | 8 |
| 8 | ลูกหนี้อื่น → 100% | 9 |
| 9 | ดอกเบี้ย/ค่าปรับค้างรับ — ใช้อัตราเฉพาะ | 10-11 |
| 10 | ห้ามลดค่าเผื่อ — เว้นแต่ได้รับชำระ | 12 |
| 11 | บทเฉพาะกาล — ทยอย 20% ต่อปี (≤ 5 ปี) | 13 |
📊 Audit Procedures¶
| Procedure | สิ่งที่ทำ |
|---|---|
| Inspection | ตรวจ aging report ของลูกหนี้เงินกู้ |
| Recalculation | คำนวณค่าเผื่อใหม่ตามอัตรา 4(1)-(5) |
| Vouching | ตรวจสัญญาเงินกู้ + ใบเสร็จชำระ |
| Subsequent receipt | ตรวจการชำระหลังสิ้นปี |
| Test of Compliance | ตรวจการอนุมัติเงินกู้ตามข้อบังคับ |
| Disclosure | ตรวจหมายเหตุประกอบงบ |
🚨 Red Flags¶
| Red Flag | ผลกระทบ |
|---|---|
| ค่าเผื่อตำกว่าอัตราที่กำหนด | ผิดข้อ 4 |
| ปรับลดค่าเผื่อโดยไม่ได้รับชำระ | ผิดข้อ 12 |
| ปรับปรุงโครงสร้างหนี้ แล้ว reset อายุเป็น 0 | ผิดข้อ 7 |
| ลูกหนี้ตาย ไม่ตั้ง 100% | ผิดข้อ 5 |
| เงินกู้นอกข้อบังคับ ใช้อัตราข้อ 4 | ผิดข้อ 6 |
| บทเฉพาะกาล ทยอยช้ากว่า 20%/ปี | ผิดข้อ 13 |
📝 ตัวอย่าง Working Paper¶
SAMPLE WP-700 — Allowance for Doubtful Debts
สหกรณ์ออมทรัพย์ตัวอย่าง จำกัด
ปีบัญชี: 31 ธ.ค. 2569
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
A. Loan Aging
Total Loans: 500,000,000
Performing (< 12 months): 485,000,000 (97.0%)
Past Due 12-24 months: 5,000,000 (1.0%)
Past Due 24-36 months: 4,000,000 (0.8%)
Past Due 36-48 months: 3,000,000 (0.6%)
Past Due 48-60 months: 2,000,000 (0.4%)
Past Due > 60 months: 1,000,000 (0.2%)
━━━━━━━━━━━
500,000,000
B. Required Allowance Calculation
Performing: 0% × 485M = 0
12-24: 0% × 5M = 0
24-36: 25% × 4M = 1,000,000
36-48: 50% × 3M = 1,500,000
48-60: 75% × 2M = 1,500,000
> 60: 100% × 1M = 1,000,000
━━━━━━━━━━
Total Required: 5,000,000
C. Per Books Allowance: 5,200,000
D. Comparison (Cl. 12)
Required (B): 5,000,000
Per Books (C): 5,200,000
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
✅ Per Books > Required
→ ห้ามลด — คงค่าเผื่อ 5,200,000 ไว้
E. Conclusion: Allowance Adequate
Reviewed by: ___________ Date: ___________
📚 ข้อสำคัญที่อ้างถึงบ่อย¶
| ข้อ | เนื้อหา | ⭐ |
|---|---|---|
| ข้อ 4 ⭐⭐⭐ | อัตราค่าเผื่อ 5 ระดับ | ⭐⭐⭐ |
| ข้อ 6 | เงินกู้นอกข้อบังคับ → 100% | ⭐⭐ |
| ข้อ 7 | ปรับปรุงโครงสร้างหนี้ — นับต่อ | ⭐⭐ |
| ข้อ 8 | ลูกหนี้การค้า | ⭐⭐ |
| ข้อ 12 | ห้ามลดค่าเผื่อ | ⭐⭐⭐ |
| ข้อ 13 | ทยอยตั้ง 20% ต่อปี | ⭐⭐ |
🧭 Footer Navigation¶
⬅️ ก่อนหน้า: 1. ระเบียบบัญชี 2563
ถัดไป ➡️ 3. ค่าเผื่อหนี้ — หัก ณ ที่จ่าย
🏠 ขึ้นบน: Group 7: บัญชี + ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ
แหล่งอ้างอิง
- ประกาศนายทะเบียนสหกรณ์ ค่าเผื่อหนี้ฯ สอ./คย. ไม่หัก ณ ที่จ่าย พ.ศ. 2567 — ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 141/พิเศษ 235 ง/28 ส.ค. 2567
- ระเบียบนายทะเบียน บัญชี พ.ศ. 2563 ข้อ 5 + ข้อ 26 — แม่บท
- TFRS 9 — Financial Instruments + Expected Credit Loss
- TSA 540 — Auditing Accounting Estimates