บทที่ 5: เงินสด — สหกรณ์ออมทรัพย์/เครดิตยูเนี่ยน¶
กลุ่มเป้าหมาย: ทุกประเภทสหกรณ์ (ใช้กับทั้ง Case 🅰️ และ 🅱️)
ความสำคัญ: แม้ยอดเงินสดมักไม่มีนัยสำคัญทางจำนวน แต่เป็นบัญชีที่ fraud risk สูงสุด — เป็นจุดเริ่มต้นของการตรวจการ misappropriation
ระเบียบหลัก: ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์ฯ พ.ศ. 2563 ข้อ 12-13 + แนวทางปฏิบัติ กษ 0404/ว66 (8 เม.ย. 2565)
Section 1: ภาพรวม¶
1.1 นิยาม "เงินสด" ตามระเบียบ 2563 ข้อ 12¶
เงินสด ตามระเบียบ 2563 ข้อ 12 หมายถึง:
✅ รวม: - ธนบัตรและเหรียญกษาปณ์ที่สหกรณ์มีอยู่ - เช็คที่ยังไม่ได้นำฝาก - เช็คเดินทาง - ดราฟต์ของธนาคาร - ธนาณัติ
❌ ไม่รวม: - ดวงตราไปรษณียากร - อากรแสตมป์ - เช็คลงวันที่ล่วงหน้า (post-dated check) - ใบยืม - เอกสารทางการเงิน เช่น ตั๋วเงิน พันธบัตรรัฐบาล ใบหุ้นกู้ ใบหุ้นทุน
1.2 ประเภทของเงินสดในงบของสหกรณ์¶
| ประเภท | คำอธิบาย |
|---|---|
| เงินสดในมือ (Cash on hand) | ธนบัตรและเหรียญที่เก็บในตู้เซฟของสหกรณ์ |
| เงินสดย่อย (Petty cash) | กองเงินสดเล็กๆ สำหรับใช้จ่ายค่าใช้จ่ายเล็กน้อยประจำวัน |
| เช็คที่ยังไม่ได้นำฝาก | เช็คที่ลูกหนี้นำมาชำระแต่ยังไม่ได้ถึงคิวนำฝากธนาคาร |
| เงินสดระหว่างทาง | เงินที่ส่งไปฝากธนาคารแต่ธนาคารยังไม่ออกใบนำฝาก |
1.3 ความเสี่ยงที่สำคัญ¶
🚨 Inherent Risk — สูงที่สุดในงบ¶
| Risk | ทำไมเสี่ยง |
|---|---|
| Liquidity | เปลี่ยนมือง่าย ติดตามยาก |
| Misappropriation | พนักงานเข้าถึงได้โดยตรง |
| Lapping | ใช้เงินของลูกหนี้ A จ่ายลูกหนี้ B |
| Skimming | ไม่บันทึกการรับเงิน |
| Cash count manipulation | นับให้ตรงเฉพาะตอนตรวจ |
🚨 Control Risk¶
| Risk | ลักษณะ |
|---|---|
| Inadequate segregation | คนรับเงิน + คนบันทึก + คนนับ = คนเดียวกัน |
| No surprise count | คณะกรรมการไม่นับเงินสดแบบ surprise |
| Weak reconciliation | ไม่กระทบยอดสมุดเงินสดกับยอดจริง |
1.4 มาตรฐานและระเบียบที่เกี่ยวข้อง¶
ด้านการบัญชี¶
| เอกสาร | ส่วนที่เกี่ยวข้อง |
|---|---|
| ระเบียบ 2563 | ข้อ 12-13 (เงินสด) + ข้อ 14-15 (เงินฝากธนาคาร) |
| แนวทางปฏิบัติ กษ 0404/ว66 (8 เม.ย. 2565) ⭐ | วิธีปฏิบัติเกี่ยวกับเงินสด |
| คำแนะนำ 2547 | ส่วนที่เกี่ยวกับลูกหนี้เงินสดขาดบัญชี |
ด้านการสอบบัญชี¶
| เอกสาร | ใช้กับ |
|---|---|
| TSA 240 | Fraud — เงินสดเป็นพื้นที่ที่เสี่ยงสูง |
| TSA 315 | Risk assessment |
| TSA 330 | การตอบสนองความเสี่ยง |
| TSA 500 | Audit evidence (cash count = direct evidence) |
| TSA 501 | Inventory count + cash count physical observation |
Section 2: หลักการบัญชี¶
2.1 การรับรู้และการบันทึกบัญชี¶
2.1.1 หลักเกณฑ์ทั่วไป (ระเบียบ 2563 ข้อ 12 วรรคหนึ่ง)¶
"ให้สหกรณ์บันทึกรายการบัญชีเกี่ยวกับเงินสดในวันที่เกิดรายการนั้น สำหรับรายการอื่นๆ ที่ไม่เกี่ยวกับเงินสดให้บันทึกรายการบัญชีภายในสามวันนับแต่วันที่เกิดรายการ"
→ เงินสดต้องบันทึกทันที (same day) ส่วนอื่นได้ภายใน 3 วัน
2.1.2 Journal Entries พื้นฐาน¶
รับเงินสด:
เดบิต เงินสด xxx
เครดิต ลูกหนี้ / รายได้ / ฯลฯ xxx
จ่ายเงินสด:
เดบิต ค่าใช้จ่าย / เจ้าหนี้ / ฯลฯ xxx
เครดิต เงินสด xxx
นำเงินสดฝากธนาคาร:
เดบิต เงินฝากธนาคาร xxx
เครดิต เงินสด xxx
2.2 เงินสดขาดบัญชี¶
2.2.1 นิยาม¶
ตาม ระเบียบ 2563 ข้อ 12 วรรคสอง:
"กรณีสหกรณ์มีจำนวนเงินสด ณ วันตรวจนับน้อยกว่าเงินสดคงเหลือตามบัญชี ให้ถือว่าเป็นเงินสดขาดบัญชี"
เงินสดขาดบัญชี = เงินสดคงเหลือตามบัญชี - เงินสดที่ตรวจนับได้
(ค่ามากกว่า) (ค่าน้อยกว่า)
2.2.2 ขั้นตอนการดำเนินการ¶
ตามระเบียบ 2563 ข้อ 12 วรรคสอง (1)-(2):
กรณี A: ระบุผู้รับผิดชอบได้ + ชำระคืนทันที¶
- ผู้รับผิดชอบชดใช้เงินสดทันที
- ไม่ต้องบันทึกบัญชี (เพียงปรับยอดเงินสดให้ถูกต้อง)
กรณี B: ระบุผู้รับผิดชอบได้ + ยังชำระไม่ได้¶
- ตั้งเป็นลูกหนี้เงินสดขาดบัญชี
- จัดทำหลักฐานรับสภาพหนี้ (รับสภาพความผิด)
- จัดให้มีหลักประกันมูลค่าไม่น้อยกว่าจำนวนเงินสดขาดบัญชี
เดบิต ลูกหนี้เงินสดขาดบัญชี xxx
เครดิต เงินสด xxx
กรณี C: ยังไม่สามารถระบุผู้รับผิดชอบ / อยู่ระหว่างหา¶
- แยกบัญชีเงินสดขาดบัญชีออกจากบัญชีเงินสด
- บันทึกค่าเผื่อเงินสดขาดบัญชีเต็มจำนวน
- บันทึกค่าเสียหายจากเงินสดขาดบัญชีเป็นค่าใช้จ่าย
เดบิต เงินสดขาดบัญชี xxx
เครดิต เงินสด xxx
เดบิต ค่าเสียหายจากเงินสดขาดบัญชี xxx
เครดิต ค่าเผื่อเงินสดขาดบัญชี xxx
💡 บัญชี "ค่าเผื่อเงินสดขาดบัญชี" ถือเป็นบัญชีปรับมูลค่า เพื่อแสดงเป็นรายการหักออกจากบัญชีเงินสดขาดบัญชีในงบแสดงฐานะการเงิน
เมื่อหาผู้รับผิดชอบได้ในภายหลัง¶
- ปรับปรุงบัญชีเงินสดขาดบัญชี → บัญชีลูกหนี้เงินสดขาดบัญชี
เดบิต ลูกหนี้เงินสดขาดบัญชี xxx
เครดิต เงินสดขาดบัญชี xxx
2.3 เงินสดเกินบัญชี¶
2.3.1 นิยาม¶
ตาม ระเบียบ 2563 ข้อ 12 วรรคสาม:
"กรณีสหกรณ์มีจำนวนเงินสด ณ วันตรวจนับมากกว่าเงินสดคงเหลือตามบัญชี ให้ถือเป็นเงินสดเกินบัญชี"
เงินสดเกินบัญชี = เงินสดที่ตรวจนับได้ - เงินสดคงเหลือตามบัญชี
2.3.2 ขั้นตอน¶
ตามระเบียบ 2563 ข้อ 12 วรรคสาม (1)-(2):
ขั้น 1: ปรับปรุงบัญชี¶
- เพิ่มในบัญชีเงินสดด้วยจำนวนที่เกิน
- บันทึกในบัญชีเงินสดเกินบัญชี
เดบิต เงินสด xxx
เครดิต เงินสดเกินบัญชี xxx
ขั้น 2: ตรวจสอบสาเหตุ¶
กรณี A: หาสาเหตุเจอ → บันทึกตามประเภทรายการที่พบสาเหตุ
เดบิต เงินสดเกินบัญชี xxx
เครดิต รายได้ / ลูกหนี้ / ฯลฯ xxx
(ตามที่พบสาเหตุ)
กรณี B: หาสาเหตุไม่เจอ → คงบัญชีเงินสดเกินบัญชีไว้จนกว่าจะพ้นอายุความเรียกร้องสิทธิ์
เมื่อพ้นอายุความ + ไม่มีผู้ใดใช้สิทธิ์เรียกร้อง → โอนเป็นรายได้อื่น
เดบิต เงินสดเกินบัญชี xxx
เครดิต รายได้อื่น xxx
📌 [ต้องอ้างอิงต้นฉบับ] อายุความเรียกร้องสิทธิ์ของเงินสดเกินบัญชี — โดยทั่วไปอ้างอายุความตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/30 (อายุความทั่วไป 10 ปี) แต่อาจสั้นกว่านี้ตามลักษณะของรายการ — พี่ที่เป็นทนายโปรดยืนยัน
2.4 กรณีปัดเศษสตางค์¶
ตาม ระเบียบ 2563 ข้อ 12 วรรคท้าย:
"กรณีที่สหกรณ์มีเงินสดเกินบัญชีหรือเงินสดขาดบัญชี อันเป็นผลเนื่องจากการปัดเศษสตางค์ของจำนวนเงิน ให้บันทึกไว้ในบัญชีรายได้อื่นหรือค่าใช้จ่ายอื่นแล้วแต่กรณี"
→ ปัดเศษไม่ต้องผ่านบัญชีเงินสดเกิน/ขาดบัญชี
ปัดเศษเกิน:
เดบิต เงินสด xxx
เครดิต รายได้อื่น xxx
ปัดเศษขาด:
เดบิต ค่าใช้จ่ายอื่น xxx
เครดิต เงินสด xxx
2.5 การเปิดเผยข้อมูล (ระเบียบ 2563 ข้อ 13)¶
"ให้สหกรณ์เปิดเผยข้อมูลเงินสดขาดบัญชีในหมายเหตุประกอบงบการเงินโดยแสดงรายละเอียดการดำเนินการเกี่ยวกับเงินสดขาดบัญชีที่เกิดขึ้น"
ต้องเปิดเผย: - จำนวนเงินขาดบัญชี - สาเหตุ (ถ้าทราบ) - ผู้รับผิดชอบ (ถ้ามี) - การดำเนินการ (ตั้งลูกหนี้ / ตั้งค่าเผื่อ / ฟ้องคดี / ฯลฯ) - สถานะปัจจุบัน
📌 [ต้องอ้างอิงต้นฉบับ] แนวทางปฏิบัติ กษ 0404/ว66 (8 เม.ย. 2565) มีรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับวิธีปฏิบัติทางบัญชีเงินสด — รวม journal entries แบบเฉพาะเจาะจง + ตัวอย่าง — พี่ตรวจสอบฉบับจริงเพื่อให้ครอบคลุมในคู่มือ
Section 3: วัตถุประสงค์และวิธีการสอบบัญชี¶
3.1 วัตถุประสงค์การสอบบัญชี¶
| Assertion | คำถาม |
|---|---|
| Existence | เงินสดในงบมีอยู่จริง ณ วันสิ้นปี |
| Completeness | เงินสดทั้งหมดบันทึกครบถ้วน |
| Accuracy/Valuation | จำนวนเงินสดถูกต้อง |
| Cut-off | บันทึกในงวดที่ถูกต้อง |
| Rights | สหกรณ์เป็นเจ้าของเงินสด |
| Presentation | จัดประเภท + เปิดเผยถูกต้อง |
3.2 ความเสี่ยงเฉพาะของสหกรณ์¶
🚩 Risk 1: Misappropriation by Cashier¶
- พนักงานยักยอกเงินสดที่รับจากสมาชิก
- บันทึกบัญชีไม่ครบถ้วน
🚩 Risk 2: Lapping¶
- ใช้เงินที่รับจากลูกหนี้รายใหม่ ไปจ่ายให้ลูกหนี้รายเก่า (เพื่อปกปิดการยักยอก)
🚩 Risk 3: Cash Theft During Transit¶
- เงินสดสูญหายระหว่างนำส่งธนาคาร
🚩 Risk 4: Unauthorized Cash Disbursement¶
- จ่ายเงินสดออกโดยไม่มีหลักฐาน/ไม่ได้รับอนุมัติ
🚩 Risk 5: Cash on Hand Limit Breach¶
- สหกรณ์มีระเบียบกำหนดวงเงินสดในมือ — แต่เก็บเกินที่กำหนด → เพิ่ม theft risk
3.3 Audit Procedures¶
3.3.1 Risk Assessment¶
Inquiries: - ใครเป็นแคชเชียร์? มี backup ใคร? - ระเบียบสหกรณ์กำหนดวงเงินสดในมือเท่าไร? - ฝ่ายจัดการนับเงินสด surprise บ่อยแค่ไหน? - มีการ rotate duties ไหม?
Walkthrough: - ติดตาม flow ของรายการรับเงิน 1 รายการ ตั้งแต่: - สมาชิกชำระ → ใบเสร็จ → บันทึกบัญชี → นำฝากธนาคาร - ติดตาม flow ของรายการจ่ายเงิน 1 รายการ: - ขอเบิก → อนุมัติ → จ่ายเงิน → บันทึกบัญชี
Internal control evaluation:
| Control | Test |
|---|---|
| Segregation of duties | ผู้รับเงิน ≠ ผู้บันทึก ≠ ผู้นับ |
| Daily reconciliation | สมุดเงินสด vs. ตู้เซฟ |
| Prenumbered receipts | ใบเสร็จเลขเรียง + ตรวจ missing |
| Authorization for disbursement | จ่ายเงินสด > X บาท ต้องมีลายเซ็นกรรมการ |
| Surprise count | ผู้ตรวจสอบกิจการ + กรรมการนับ surprise |
| Cash on hand limit | ตรวจว่าเก็บไม่เกินวงเงิน |
| Insurance | กรมธรรม์ประกันภัยทุจริต (Fidelity Bond) |
3.3.2 Substantive Procedures¶
Test 1: Cash Count (สำคัญที่สุด — ตาม TSA 501)¶
Timing: ⭐ ทำในวันสิ้นปีพอดี หรือใกล้ที่สุด
ขั้นตอน:
- ก่อนเริ่มนับ:
- แจ้งให้แคชเชียร์ปิดยอดในระบบ
- request ยอดคงเหลือ ณ วันที่นับจาก trial balance
-
lock all cash drawers / ห้ามมีรายการรับ-จ่ายระหว่างนับ
-
ระหว่างนับ:
- นับต่อหน้าแคชเชียร์ (ห้ามนับลำพัง)
- แยกประเภท:
- ธนบัตร (แยกตามใบ — 1000/500/100/...)
- เหรียญ
- เช็คที่ยังไม่ได้ฝาก (จดเลขเช็ค + ผู้สั่งจ่าย + ลงวันที่)
- ดราฟต์ / ธนาณัติ
-
⚠️ อย่ารับสิ่งที่ไม่ใช่เงินสดตามนิยาม:
- ดวงตราไปรษณียากร, อากรแสตมป์
- เช็คลงวันที่ล่วงหน้า → ตั้งเป็นลูกหนี้แทน
- ใบยืม → ตั้งเป็นลูกหนี้
-
หลังนับ:
- ให้แคชเชียร์เซ็น "รับว่าเงินครบถ้วน"
- เปรียบเทียบกับยอดในบัญชี
- หาก discrepancy → investigate ทันที
เอกสาร: - W/P "Cash Count Sheet" (ดู Section 4.2) - Photocopy ของเช็คทุกใบที่ยังไม่ฝาก
Test 2: Cash Cut-off¶
Cash Receipts Cut-off: - ดูใบเสร็จ 5 ใบสุดท้ายของปี + 5 ใบแรกของปีถัดไป - ตรวจว่าบันทึกในงวดที่ถูกต้อง
Cash Disbursements Cut-off: - ดูใบสำคัญจ่าย 5 ฉบับสุดท้าย / 5 ฉบับแรก - ตรวจว่าบันทึกในงวดที่ถูกต้อง
Test 3: Bank Confirmation (สำหรับเงินฝากธนาคาร — ดูบทแยก)¶
Test 4: Bank Reconciliation Review¶
ขอ bank reconciliation ของทุกบัญชี ณ วันสิ้นปี: - ตรวจ math accuracy - ตรวจ outstanding checks ที่ค้างนาน (อาจเป็น stale หรือ kiting) - ตรวจ deposits in transit ที่ค้างนาน (อาจ misappropriated)
Test 5: Search for Unrecorded Cash Transactions¶
- ดู bank statement 2 สัปดาห์หลังวันสิ้นปี
- check ว่ามีรายการที่บันทึกในปีถัดไป แต่ควรอยู่ในปีปัจจุบันไหม
Test 6: Surprise Procedures¶
หากความเสี่ยง fraud สูง → นับเงินสด surprise (ไม่บอกล่วงหน้า) ระหว่างปี
3.4 Common Findings¶
| Finding | คำอธิบาย | Audit Response |
|---|---|---|
| Cash on hand เกินวงเงิน | สหกรณ์เก็บเงินสดในมือเกินที่ระเบียบกำหนด | แจ้งคณะกรรมการ + propose internal control improvement |
| เงินสดขาดบัญชีค้างนาน | ตั้งเป็นลูกหนี้แล้วไม่มีการชำระ ไม่มีการดำเนินคดี | ตรวจการตั้งค่าเผื่อ + ดูการ disclose |
| เช็คที่ยังไม่ฝากค้างนาน | ไม่นำฝากธนาคารทันที | risk of theft / kiting |
| ไม่มี surprise count | ผู้ตรวจสอบกิจการไม่นับเงินสด surprise | report internal control deficiency |
| ไม่ระงับการรับเช็คลงวันที่ล่วงหน้า | บันทึกเป็นเงินสด → ฝ่าฝืนนิยาม | reclassify เป็นลูกหนี้ |
Section 4: แบบฟอร์มกระดาษทำการ¶
4.1 โครงสร้างแฟ้ม¶
แฟ้ม A — Cash
│
├── A-1 Lead Schedule
├── A-2 Risk Assessment
├── A-3 Internal Control Walkthrough
├── A-4 Test of Controls
├── A-5 Cash Count Sheet ⭐
├── A-6 Cut-off Testing
├── A-7 Bank Reconciliation Review
├── A-8 Cash Shortage/Overage Analysis
├── A-9 Disclosure Checklist
└── A-10 Summary & Conclusion
4.2 Template — Cash Count Sheet (A-5) ⭐¶
═══════════════════════════════════════════════════════════════════
CASH COUNT SHEET
═══════════════════════════════════════════════════════════════════
สำนักงาน: ___________________________________
ลูกค้า: สหกรณ์ออมทรัพย์ _____________________
วันสิ้นปี: 31 ธันวาคม 25X8
วัน/เวลาที่นับ: ____________ เริ่ม: ___ สิ้นสุด: ___
สถานที่: ___________________________________
W/P Ref: A-5
ผู้นับ:
ผู้สอบบัญชี: ____________________ (เซ็น)
พยาน: __________________________ (เซ็น)
แคชเชียร์: ______________________ (เซ็น)
───────────────────────────────────────────────────────────────────
1. ธนบัตร
───────────────────────────────────────────────────────────────────
ราคาหน้า จำนวนใบ มูลค่า (บาท)
───────── ───────── ─────────────
1,000 บาท _____ _____________
500 บาท _____ _____________
100 บาท _____ _____________
50 บาท _____ _____________
20 บาท _____ _____________
─────────────
รวมธนบัตร _____________
───────────────────────────────────────────────────────────────────
2. เหรียญกษาปณ์
───────────────────────────────────────────────────────────────────
ราคาหน้า จำนวนเหรียญ มูลค่า (บาท)
───────── ───────── ─────────────
10 บาท _____ _____________
5 บาท _____ _____________
2 บาท _____ _____________
1 บาท _____ _____________
0.50 บาท _____ _____________
0.25 บาท _____ _____________
─────────────
รวมเหรียญ _____________
───────────────────────────────────────────────────────────────────
3. เช็คที่ยังไม่ได้นำฝาก
───────────────────────────────────────────────────────────────────
ลำดับ เลขที่เช็ค ธนาคาร ผู้สั่งจ่าย ลงวันที่ จำนวนเงิน
───── ────────── ──────── ───────────── ───────── ──────────
1 ____________ ________ _____________ _________ __________
2 ____________ ________ _____________ _________ __________
3 ____________ ________ _____________ _________ __________
──────────
รวมเช็ค __________
⚠️ ตรวจสอบ:
[ ] เช็คทุกใบเป็นเช็คลงวันที่ปัจจุบันหรือก่อน (ไม่ใช่ post-dated)
[ ] ผู้สั่งจ่ายเช็คเป็นชื่อสหกรณ์
[ ] ไม่มีเช็คที่ลงวันที่ล่วงหน้า
───────────────────────────────────────────────────────────────────
4. ดราฟต์ / ธนาณัติ
───────────────────────────────────────────────────────────────────
ลำดับ ประเภท เลขที่ ออกโดย จำนวนเงิน
───── ───────────── ────────── ───────────── ──────────
1 ____________ __________ _____________ __________
2 ____________ __________ _____________ __________
──────────
รวมดราฟต์/ธนาณัติ __________
───────────────────────────────────────────────────────────────────
5. รวมเงินสดที่ตรวจนับได้
───────────────────────────────────────────────────────────────────
รวมธนบัตร ______________
รวมเหรียญ ______________
รวมเช็ค ______________
รวมดราฟต์/ธนาณัติ ______________
──────────────
รวมเงินสดทั้งสิ้น (A) ______________
───────────────────────────────────────────────────────────────────
6. เปรียบเทียบกับยอดบัญชี
───────────────────────────────────────────────────────────────────
ยอดเงินสดคงเหลือตามบัญชี ณ วันที่นับ (B) ______________
─────────────
ผลต่าง (A - B) ______________
[ ] ไม่มีผลต่าง
[ ] เงินสดเกินบัญชี: ______________
[ ] เงินสดขาดบัญชี: ______________
───────────────────────────────────────────────────────────────────
7. รายการที่ "ไม่ใช่เงินสด" ที่พบในตู้เซฟ
───────────────────────────────────────────────────────────────────
ลำดับ ประเภท จำนวน จำนวนเงิน
───── ───────────────────────────── ────── ──────────
1 ดวงตราไปรษณียากร ______ __________
2 อากรแสตมป์ ______ __________
3 เช็คลงวันที่ล่วงหน้า (post-dated) ______ __________
4 ใบยืม / IOU ______ __________
5 อื่นๆ ___________________________ ______ __________
⚠️ รายการเหล่านี้ **ไม่ใช่เงินสด** ตามระเบียบ 2563 ข้อ 12
ต้อง reclassify เป็นบัญชีอื่น
───────────────────────────────────────────────────────────────────
8. หมายเหตุ / Findings
───────────────────────────────────────────────────────────────────
___________________________________________________________________
___________________________________________________________________
___________________________________________________________________
───────────────────────────────────────────────────────────────────
9. การลงนาม
───────────────────────────────────────────────────────────────────
ผู้สอบบัญชี: ____________________ วันที่: ____________
แคชเชียร์: ____________________ วันที่: ____________
"ข้าพเจ้ารับว่าเงินสดและเอกสารที่นับ
ได้ส่งคืนครบถ้วนแล้ว"
Reviewed by: ____________________ วันที่: ____________
═══════════════════════════════════════════════════════════════════
4.3 Template — Internal Control Walkthrough (A-3)¶
═══════════════════════════════════════════════════════════════════
CASH RECEIPTS WALKTHROUGH
═══════════════════════════════════════════════════════════════════
W/P Ref: A-3
วัตถุประสงค์: ทำความเข้าใจและทดสอบการออกแบบ + การใช้งานจริง
ของ internal control เกี่ยวกับการรับเงินสด
ตัวอย่างที่เลือก: ใบเสร็จเลขที่ ____________ ลงวันที่ ___________
───────────────────────────────────────────────────────────────────
ขั้นตอน ผู้รับผิดชอบ
───────────────────────────────────────────────────────────────────
1. สมาชิกชำระเงิน ______________
2. แคชเชียร์รับเงิน + ตรวจนับ ______________
3. ออกใบเสร็จรับเงิน (เลขเรียง) ______________
4. บันทึกในระบบบัญชี ______________
5. ปิดยอดประจำวัน ______________
6. นับเงินสด ณ สิ้นวัน ______________
7. นำส่งหัวหน้าฝ่าย / นำฝากธนาคาร ______________
───────────────────────────────────────────────────────────────────
Controls observed:
───────────────────────────────────────────────────────────────────
[ ] ใบเสร็จเลขเรียง prenumbered
[ ] ระบบ block ไม่ให้แก้ไขใบเสร็จ
[ ] ผู้รับเงิน ≠ ผู้บันทึกบัญชี
[ ] daily reconciliation
[ ] surprise count by supervisor
[ ] insurance/fidelity bond
Deficiencies:
___________________________________________________________________
___________________________________________________________________
Conclusion on control design:
[ ] Adequate
[ ] Has weaknesses — describe: __________________________________
═══════════════════════════════════════════════════════════════════
4.4 Template — Cash Cut-off Testing (A-6)¶
═══════════════════════════════════════════════════════════════════
CASH CUT-OFF TESTING
═══════════════════════════════════════════════════════════════════
W/P Ref: A-6
วัตถุประสงค์: ตรวจสอบว่ารายการเงินสดบันทึกในงวดที่ถูกต้อง
──────────────────── Cash Receipts ────────────────────
5 ใบเสร็จสุดท้ายของปี 25X8:
───── ──────── ────────── ───────── ───────── ─────────
ลำดับ เลขที่ วันที่ใน จำนวนเงิน วันที่ Cut-off
ใบเสร็จ ใบเสร็จ บันทึก OK?
───── ──────── ────────── ───────── ───────── ─────────
1 ________ __________ _________ _________ [Y/N]
2 ________ __________ _________ _________ [Y/N]
3 ________ __________ _________ _________ [Y/N]
4 ________ __________ _________ _________ [Y/N]
5 ________ __________ _________ _________ [Y/N]
5 ใบเสร็จแรกของปี 25X9:
───── ──────── ────────── ───────── ───────── ─────────
ลำดับ เลขที่ วันที่ใน จำนวนเงิน วันที่ Cut-off
ใบเสร็จ ใบเสร็จ บันทึก OK?
───── ──────── ────────── ───────── ───────── ─────────
1 ________ __________ _________ _________ [Y/N]
2 ________ __________ _________ _________ [Y/N]
3 ________ __________ _________ _________ [Y/N]
4 ________ __________ _________ _________ [Y/N]
5 ________ __________ _________ _________ [Y/N]
──────────────────── Cash Disbursements ────────────────────
5 ใบสำคัญจ่ายสุดท้ายของปี 25X8:
[คล้ายกัน]
5 ใบสำคัญจ่ายแรกของปี 25X9:
[คล้ายกัน]
──────────────────── Conclusion ────────────────────
[ ] Cut-off proper
[ ] Exception found — propose adjustment
Cross-reference: A-10 (Summary)
═══════════════════════════════════════════════════════════════════
4.5 Template — Cash Shortage/Overage Analysis (A-8)¶
═══════════════════════════════════════════════════════════════════
CASH SHORTAGE / OVERAGE ANALYSIS
═══════════════════════════════════════════════════════════════════
W/P Ref: A-8
──────────────────── Cash Shortage (เงินสดขาดบัญชี) ────────────────────
ลำดับ วันที่ จำนวนเงิน ผู้รับผิดชอบ สถานะ ค่าเผื่อ
ที่ตั้ง
───── ───────── ────────── ────────────── ──────────── ──────────
1 _________ __________ ______________ ____________ __________
2 _________ __________ ______________ ____________ __________
สถานะ:
A = ระบุผู้รับผิดชอบได้ + ชำระคืนแล้ว
B = ระบุผู้รับผิดชอบได้ + ตั้งเป็นลูกหนี้
C = ยังไม่ระบุผู้รับผิดชอบ → ตั้งค่าเผื่อเต็ม + ค่าใช้จ่าย
Test:
[ ] กรณี B — มีหลักฐานรับสภาพหนี้ + หลักประกัน ≥ จำนวนหนี้?
[ ] กรณี C — ตั้งค่าเผื่อเต็มจำนวนหรือไม่?
[ ] Disclosure ในหมายเหตุครบถ้วนหรือไม่ (ระเบียบ 2563 ข้อ 13)?
──────────────────── Cash Overage (เงินสดเกินบัญชี) ────────────────────
ลำดับ วันที่ จำนวนเงิน หาสาเหตุได้? การจัดการ
───── ───────── ────────── ────────────── ────────────
1 _________ __________ [Y/N] ____________
2 _________ __________ [Y/N] ____________
Test:
[ ] กรณีหาสาเหตุได้ — บันทึกตามประเภทรายการที่พบ?
[ ] กรณีหาสาเหตุไม่ได้ + พ้นอายุความ — โอนเป็นรายได้อื่น?
══════════════════════════════════════════════════════════════════
4.6 Quick Reference Card — เงินสด¶
╔══════════════════════════════════════════════════════════════════╗
║ เงินสด — Quick Reference ║
║ ระเบียบ 2563 ข้อ 12-13 + แนวทาง กษ 0404/ว66 ║
╠══════════════════════════════════════════════════════════════════╣
║ ║
║ 📋 นิยาม "เงินสด" (ข้อ 12) ║
║ ───────────── ║
║ ✅ รวม: ธนบัตร / เหรียญ / เช็คยังไม่ฝาก / เช็คเดินทาง / ║
║ ดราฟต์ธนาคาร / ธนาณัติ ║
║ ❌ ไม่รวม: ดวงตราไปรษณีย์ / อากรแสตมป์ / เช็คลงวันที่ล่วงหน้า / ║
║ ใบยืม / ตั๋วเงิน / พันธบัตร ║
║ ║
║ ⏰ การบันทึก ║
║ ───────── ║
║ • เงินสด → บันทึก**ในวันที่เกิดรายการ** (same day) ║
║ • อื่นๆ → บันทึกภายใน 3 วัน ║
║ ║
║ 💔 เงินสดขาดบัญชี (ตู้เซฟ < บัญชี) ║
║ ────────── ║
║ A. ระบุผู้รับผิด + ชำระทันที → ปรับยอด ║
║ B. ระบุผู้รับผิด + ยังไม่ชำระ → ตั้งลูกหนี้ + รับสภาพหนี้ + ║
║ หลักประกัน ≥ จำนวนหนี้ ║
║ C. ยังไม่ระบุผู้รับผิด → ตั้งค่าเผื่อเต็ม + บันทึกค่าเสียหาย ║
║ ║
║ 💰 เงินสดเกินบัญชี (ตู้เซฟ > บัญชี) ║
║ ────────── ║
║ 1. ปรับยอด + บันทึกบัญชีเงินสดเกินบัญชี ║
║ 2. หาสาเหตุ: ║
║ • เจอ → บันทึกตามประเภทรายการ ║
║ • ไม่เจอ → คงไว้จนพ้นอายุความ → รายได้อื่น ║
║ ║
║ 🔢 ปัดเศษสตางค์ ║
║ ────────── ║
║ ไม่ผ่านบัญชีเงินสดเกิน/ขาด → รายได้อื่น/ค่าใช้จ่ายอื่น ║
║ ║
║ 📝 Disclosure (ข้อ 13) ║
║ ────────── ║
║ เปิดเผยเฉพาะ "เงินสดขาดบัญชี" + รายละเอียดการดำเนินการ ║
║ ║
╚══════════════════════════════════════════════════════════════════╝
4.7 Audit Sign-off¶
W/P Ref: A-10 — Audit Conclusion on Cash
Tests performed:
[ ] Cash count (W/P A-5)
[ ] Cut-off testing (W/P A-6)
[ ] Bank reconciliation review (W/P A-7)
[ ] Shortage/overage analysis (W/P A-8)
[ ] Disclosure check (W/P A-9)
Assertions:
Existence: [ ] Met [ ] Not met
Completeness: [ ] Met [ ] Not met
Accuracy: [ ] Met [ ] Not met
Cut-off: [ ] Met [ ] Not met
Rights: [ ] Met [ ] Not met
Presentation: [ ] Met [ ] Not met
Significant findings:
___________________________________________________________________
Proposed adjustments:
___________________________________________________________________
Internal control deficiencies (for Management Letter):
___________________________________________________________________
Overall conclusion:
[ ] Cash is fairly stated
[ ] Material misstatement — see above
[ ] Significant ICOFR deficiency identified
Prepared by: __________ Date: ____
Reviewed by: __________ Date: ____
⏸️ จบบทที่ 5: เงินสด¶
สรุปบทที่ 5¶
| Section | เนื้อหา | จำนวนหน้า (โดยประมาณ) |
|---|---|---|
| 1 | ภาพรวม | ~3 |
| 2 | หลักการบัญชี | ~10 |
| 3 | วัตถุประสงค์และวิธีการสอบบัญชี | ~8 |
| 4 | แบบฟอร์มกระดาษทำการ | ~10 |
| รวม | ~31 หน้า |
🚨 ที่ผมต้องการให้พี่ตรวจ (พรุ่งนี้)¶
- 📌 อายุความเงินสดเกินบัญชี ใน 2.3 — ผม uncertain (อาจเป็น 10 ปี ตาม ปพพ. มาตรา 193/30 หรือสั้นกว่า)
- 📌 แนวทาง กษ 0404/ว66 — ผมไม่สามารถอ่านไฟล์ PDF ได้ตอนนี้ (file system error) จึงเขียนตามระเบียบ 2563 อย่างเดียว — พี่ตรวจสอบว่าแนวทางมีอะไรเพิ่มเติม journal entries ที่ต่างออกไปไหม
- Common findings ใน 3.4 — เคยเจอ pattern พวกนี้กับลูกค้าจริงไหม