2. การกำหนดขนาดของสหกรณ์ (หมวด 1 — ข้อ 2-4)¶

เนื้อหาในหน้านี้

หมวด 1 ของกฎกระทรวง 2564 (เพียง 3 ข้อ) แต่สำคัญมาก — เพราะเป็นข้อกำหนดที่ตัดสินว่าสหกรณ์ขนาดไหนต้องปฏิบัติตามกฎเข้มข้นแค่ไหน

สหกรณ์ขนาดใหญ่ → ปฏิบัติตามกฎกระทรวงเข้มข้นทั้งฉบับ + EQR + กรรมการคุณวุฒิ ≥ 3 คน
สหกรณ์ขนาดเล็ก → ผ่อนผันบางข้อ + กรรมการคุณวุฒิ ≥ 1 คน

⚖️ ข้อ 2 — เกณฑ์การแบ่งขนาด ⭐⭐⭐¶

"สหกรณ์แบ่งเป็น 2 ขนาด ดังต่อไปนี้"

🎯 เกณฑ์แบ่งขนาด¶

ขนาด	เกณฑ์	สถานะ
สหกรณ์ขนาดใหญ่	สินทรัพย์ ≥ 5,000 ล้านบาท	+ ชุมนุมสหกรณ์ทุกแห่ง อัตโนมัติ
สหกรณ์ขนาดเล็ก	สินทรัพย์ < 5,000 ล้านบาท	–

🎯 ฐานข้อมูลที่ใช้¶

"ขนาดสินทรัพย์ของสหกรณ์ตามวรรคหนึ่ง — ให้พิจารณาจากข้อมูลงบการเงินของสหกรณ์ในปีบัญชีล่าสุดที่ผู้สอบบัญชีได้ตรวจสอบและแสดงความเห็นแล้ว"

🎯 ความสำคัญ: - ใช้งบการเงินที่ผ่าน audit แล้ว เท่านั้น - ไม่ใช่งบทดลอง / งบกลางปี - ผู้สอบบัญชี = key gatekeeper ของการจัดประเภทขนาด

ผลของการเป็นสหกรณ์ขนาดใหญ่

สหกรณ์ที่กลายเป็นขนาดใหญ่ → ต้องเตรียมพร้อม:

EQR — Engagement Quality Review (ระเบียบ กตส.)
กรรมการคุณวุฒิ ≥ 3 คน (ข้อ 8)
ลักษณะต้องห้ามเพิ่มเติม ของกรรมการ/ผจก. (ข้อ 9)
คณะอนุกรรมการบริหารความเสี่ยง (ข้อ 6)
คณะอนุกรรมการการลงทุน (ถ้าลงทุน > 20% หรือ > 1,000 ลบ.) (ข้อ 7)
รายการย่อทุกเดือน (ข้อ 15)
ปฏิบัติตามอำนาจหน้าที่ กก. ที่เพิ่มขึ้นใน ข้อ 5 (11 ข้อ)

⚖️ ข้อ 3 — กลไกการเปลี่ยนสถานะ ⭐¶

นายทะเบียนสหกรณ์ดำเนินการในกรณีต่างๆ ดังนี้:

🎯 (1) ชุมนุมสหกรณ์จดทะเบียนใหม่¶

รายการ	กรอบเวลา
ประกาศชุมนุมสหกรณ์เป็นสหกรณ์ขนาดใหญ่	ภายใน 30 วัน นับแต่วันที่รับจดทะเบียน

→ ชุมนุมสหกรณ์ = ขนาดใหญ่อัตโนมัติ ไม่ขึ้นกับขนาดสินทรัพย์

🎯 (2) สหกรณ์ขนาดเล็ก → กลายเป็นใหญ่¶

รายการ	กรอบเวลา
ประกาศสหกรณ์ที่มีสินทรัพย์ถึงเกณฑ์ 5,000 ลบ. เป็นขนาดใหญ่	ภายใน 30 วัน นับแต่นายทะเบียนได้รับสำเนารายงานประจำปี + งบการเงินประจำปี

🎯 Trigger: เมื่อสหกรณ์ส่งงบประจำปี + รายงานประจำปี (ตาม ม.67) → นายทะเบียนเช็ค → ประกาศ

🎯 (3) สหกรณ์ขนาดใหญ่ → ยกเลิกกลับเป็นเล็ก¶

เงื่อนไข	คำอธิบาย
สินทรัพย์ลดต่ำกว่า 5,000 ลบ. ติดต่อกัน 3 ปี	⚠️ ต้องครบ 3 ปี — 1-2 ปียังไม่ได้
สหกรณ์ยื่นคำร้องแสดงเหตุผลและความจำเป็น	ขออกจากสถานะใหญ่
นายทะเบียนเห็นชอบ + ประกาศถอนชื่อ	ภายใน 30 วัน

ทำไมต้อง 3 ปีติดต่อกัน?

ป้องกันการ flip-flop — สหกรณ์ที่สินทรัพย์ขึ้นลงใกล้เกณฑ์ ถ้าให้ปรับสถานะทันที จะวุ่นวาย

การกำหนด 3 ปี → ยืนยันว่าลดจริง ไม่ใช่ผลของรายการพิเศษชั่วคราว

ดุลพินิจในการตรวจสอบ

🔍 ผู้สอบบัญชีต้องตรวจ:

สหกรณ์ที่สินทรัพย์ใกล้ 5,000 ลบ. → ระวังการเปลี่ยนสถานะ → กระทบ scope การตรวจ
สหกรณ์ที่กลับมาเล็ก → ต้องเช็คว่าได้ประกาศจริงหรือไม่ (ไม่ใช่ assume เอง)
กระทบ EQR — ขนาดใหญ่ต้องมี EQR (≥ 5,000 ลบ.) → ถ้าสถานะเปลี่ยนกลางทาง → ปรับ engagement

⚖️ ข้อ 4 — วิธีการประกาศ¶

🎯 วิธีการ:

ลำดับ	วิธี
1 (ปกติ)	วิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ ⭐
2 (ทางเลือก)	ถ้า e-method ไม่ได้ → ประกาศที่เปิดเผย ณ สำนักงานใหญ่ + สาขาทุกแห่ง

เพราะอะไรจึงเน้น e-method?

เริ่มปี 2564 — กฎกระทรวงเขียนตามแนวทาง e-Government ที่รัฐบาลตั้งเป้า

→ ปัจจุบัน (2569) ทุกการประกาศของกรมส่งเสริมสหกรณ์ทำผ่านเว็บไซต์ + ระบบ DLD

📌 บทเฉพาะกาล — ข้อ 26¶

"ให้นายทะเบียนสหกรณ์ประกาศรายชื่อสหกรณ์ขนาดใหญ่ตามข้อ 2(1) ภายใน 90 วัน นับแต่วันที่กฎกระทรวงนี้ใช้บังคับ"

🎯 Timeline ของการประกาศครั้งแรก¶

10 ก.พ. 2564 ─── กฎกระทรวงประกาศ
                     │
                     ▼
+ 90 วัน ──────  11 พ.ค. 2564 — ประกาศรายชื่อสหกรณ์ขนาดใหญ่ครั้งแรก
                                  (ทำเร็วกว่ากำหนด)

→ ปัจจุบัน (2569): บัญชีรายชื่อสหกรณ์ขนาดใหญ่อัปเดตเป็นประจำทุกปี

📊 สถิติสหกรณ์ขนาดใหญ่ (ข้อมูลทั่วไป)¶

ปี	จำนวนสหกรณ์ขนาดใหญ่	หมายเหตุ
2564	~150 แห่ง	ประกาศครั้งแรก
2566	~165 แห่ง	เพิ่มขึ้นจากการเติบโตสินทรัพย์
2568	~180 แห่ง	–

ข้อมูลล่าสุด

📌 [พี่ตรวจสอบ] — ตัวเลขข้างต้นเป็นการประมาณ — ดูบัญชีรายชื่อล่าสุดได้ที่เว็บไซต์ กรมส่งเสริมสหกรณ์ (cpd.go.th)

🎯 ดุลพินิจในการตรวจสอบ¶

🔍 Compliance Checklist¶

รายการ	สิ่งที่ต้องตรวจ	อ้างอิง
สถานะปัจจุบัน	สหกรณ์อยู่ในประกาศของนายทะเบียนหรือไม่	ข้อ 2-3
สินทรัพย์ ณ วันสิ้นปี	คำนวณจากงบที่ตรวจแล้ว → เทียบ 5,000 ลบ.	ข้อ 2
กรณีอยู่ในเกณฑ์ใหม่	นายทะเบียนได้ประกาศ?ประกาศเมื่อไหร่?	ข้อ 3(2)
กรณีออกจากเกณฑ์	สินทรัพย์ < 5,000 ลบ. 3 ปีติด ก่อนถึงจะขอออกได้	ข้อ 3(3)

📋 จุดที่ต้องระวัง¶

1. การวัดสินทรัพย์ — "ทุกรายการ" หรือ "Net"?¶

ตามกฎกระทรวง — ใช้คำว่า "สินทรัพย์" — หมายถึง:

ตัวเลือก	ใช้ตัวไหน?
สินทรัพย์รวม (Total Assets)	✅ ใช่
สินทรัพย์สุทธิ (Net Assets)	❌ ไม่ใช่

🎯 คำนวณจาก: Total Assets ในงบแสดงฐานะการเงิน (Balance Sheet)

2. ใช้งบ Audited เท่านั้น¶

🚨 ห้ามใช้: - งบทดลอง - งบกลางปี - งบประมาณ

→ ใช้งบที่ผ่านการตรวจสอบของผู้สอบบัญชีเท่านั้น

3. การ transition ระหว่างปี¶

หากสหกรณ์เปลี่ยนสถานะกลางปี (เช่น ประกาศวันที่ 15 มิ.ย.) — ผลคืออะไร?

ประเด็น	คำอธิบาย
ปีบัญชีนั้น	ใช้สถานะใหม่ ตั้งแต่วันที่ประกาศ
EQR ของปีนี้	ขึ้นกับสถานะ ณ วันสิ้นปี
รายงาน	สลับการ submit ตามสถานะใหม่

→ ผู้สอบบัญชีควรปรึกษา กตส. เมื่อมี transition กลางปี

📚 มาตรา/ข้อที่อ้างถึงในการตรวจสอบ¶

ข้อ	เนื้อหา	ความสำคัญ
ข้อ 2 ⭐⭐⭐	เกณฑ์ขนาด 5,000 ลบ.	ตัดสินสถานะ
ข้อ 3 ⭐	กลไกเปลี่ยนสถานะ	ตรวจ transition
ข้อ 4	วิธีการประกาศ	ตรวจ documentation
ข้อ 26	บทเฉพาะกาล (ใช้แค่ปี 2564)	–

⬅️ ก่อนหน้า: 1. ภาพรวมกฎกระทรวง 2564
ถัดไป ➡️ 3. กรรมการ + ผู้จัดการ (หมวด 2)

🏠 ขึ้นบน: Group 3: การดำเนินงาน + กำกับดูแล สอ./คย.

แหล่งอ้างอิง

กฎกระทรวง 2564 — หมวด 1 (ข้อ 2-4) + ข้อ 26 (บทเฉพาะกาล)
พ.ร.บ.สหกรณ์ พ.ศ. 2542 ม.89/1(1) — กรอบอำนาจในการกำหนดขนาด
กรมส่งเสริมสหกรณ์ — บัญชีรายชื่อสหกรณ์ขนาดใหญ่ (อัปเดตประจำปี)