เลิก (มาตรา 33-73)¶

เนื้อหาในหน้านี้

หมวด 3 ของ พ.ร.บ.สหกรณ์ 2542 เป็นหัวใจของกฎหมายสหกรณ์ — ครอบคลุมทุกอย่างเกี่ยวกับสหกรณ์เอง ตั้งแต่จัดตั้งจนเลิก แบ่งเป็น 5 ส่วน:

ส่วน 1 (ม.33-42/2): การจัดตั้งและการจดทะเบียน
ส่วน 2 (ม.43-45): ข้อบังคับและการแก้ไขเพิ่มเติม
ส่วน 3 (ม.46-68): การดำเนินงานของสหกรณ์ ⭐⭐⭐ (สำคัญที่สุด)
ส่วน 4 (ม.69): การสอบบัญชี
ส่วน 5 (ม.70-73): การเลิกสหกรณ์

🎯 ผู้สอบบัญชีต้องอ่านส่วนนี้ละเอียดที่สุด เพราะเป็นกรอบกฎหมายของการดำเนินงานสหกรณ์ที่ตรวจสอบ

📌 ส่วน 1 — การจัดตั้งและการจดทะเบียนสหกรณ์ (ม.33-42/2)¶

⚖️ มาตรา 33 — เงื่อนไขการจัดตั้งสหกรณ์ ⭐¶

สหกรณ์จะตั้งขึ้นได้ — ต้องมีองค์ประกอบ 4 ข้อ:

ข้อ	เงื่อนไข
(1)	มีกิจการร่วมกัน ตามประเภทของสหกรณ์ที่ขอจดทะเบียน
(2)	สมาชิกเป็นบุคคลธรรมดาและบรรลุนิติภาวะ
(3) ⭐	ทุนแบ่งเป็นหุ้นมูลค่าเท่าๆ กัน + สมาชิกแต่ละคนถือหุ้น อย่างน้อย 1 หุ้น แต่ไม่เกิน 1/5 ของหุ้นชำระแล้วทั้งหมด
(4)	มีสมาชิกที่มีคุณสมบัติตามข้อบังคับ

🎯 วัตถุประสงค์: ส่งเสริมผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจและสังคมของสมาชิก โดยวิธีช่วยตนเองและช่วยเหลือซึ่งกันและกัน ตามหลักการสหกรณ์

ห้าม! สมาชิกถือหุ้นเกิน 1/5

ม.33(3) กำหนดเด็ดขาดว่าสมาชิกแต่ละคนถือหุ้นเกิน 1/5 ของหุ้นชำระแล้วทั้งหมดไม่ได้

🚨 ถ้าตรวจพบ สมาชิกถือหุ้นเกิน 1/5 → ผิดกฎหมาย ต้องรายงานในกระดาษทำการและแจ้งสหกรณ์แก้ไข

⚖️ มาตรา 33/1 — ประเภทสหกรณ์ ⭐ (เพิ่มโดยฉบับที่ 3 ปี 2562)¶

สหกรณ์แบ่งเป็น 8 ประเภท:

#	ประเภท
(1)	สหกรณ์การเกษตร
(2)	สหกรณ์ประมง
(3)	สหกรณ์นิคม
(4)	สหกรณ์ร้านค้า
(5)	สหกรณ์บริการ
(6) ⭐	สหกรณ์ออมทรัพย์ ← สำนักงานเราตรวจประเภทนี้
(7)	สหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน
(8)	สหกรณ์อื่นตามที่กำหนดในกฎกระทรวง

→ ลักษณะ + วัตถุประสงค์ + ขอบเขตการดำเนินกิจการ ของแต่ละประเภท ให้เป็นไปตาม กฎกระทรวง (ดูเอกสารที่ #3 ใน folder #74)

การแก้ไขปี 2562 + กฎกระทรวงปี 2567

เดิม พ.ร.บ. 2542 ระบุประเภทไว้ในเนื้อหา ม.33 — ปี 2562 ย้ายมาเป็น ม.33/1 + ให้รัฐมนตรีออกกฎกระทรวง กำหนดรายละเอียด → กฎกระทรวง พ.ศ. 2567 (เอกสาร #3) คือผลจากการแก้ไขนี้

⚖️ มาตรา 34 — กระบวนการจัดตั้งสหกรณ์¶

🎯 ขั้นตอน:

ผู้ประสงค์เป็นสมาชิก ประชุมเลือกคณะผู้จัดตั้งสหกรณ์
คณะผู้จัดตั้ง ดำเนินการ:
(1) เลือกประเภทสหกรณ์ + กำหนดวัตถุประสงค์
(2) กำหนดแผนดำเนินการเกี่ยวกับธุรกิจ/กิจกรรม
(3) ทำบัญชีรายชื่อผู้จะเป็นสมาชิก + จำนวนหุ้นที่จะถือ
(4) ร่างข้อบังคับของสหกรณ์ + เสนอที่ประชุม

→ ต้องมีผู้มาประชุมไม่น้อยกว่า 10 คน

⚖️ มาตรา 35-37 — การยื่นจดทะเบียน¶

ขั้นตอน	รายละเอียด
ยื่นคำขอ (ม.35)	คณะผู้จัดตั้งลงลายมือชื่อในคำขอ + เอกสารประกอบ 4 ชุด
เอกสารแนบ	(1) สำเนารายงานการประชุม 2 ชุด (2) แผนดำเนินการ 2 ชุด (3) บัญชีรายชื่อสมาชิก 2 ชุด (4) ข้อบังคับ 4 ชุด
พิจารณา (ม.36)	นายทะเบียนเรียกชี้แจง/ส่งเอกสารเพิ่มได้
รับจดทะเบียน (ม.37)	ถ้าวัตถุประสงค์ตาม ม.33 + เอกสารครบ + ไม่เสียหายต่อระบบสหกรณ์ → ออกใบสำคัญรับจดทะเบียน

🎯 เมื่อจดทะเบียนแล้ว → สหกรณ์มีฐานะเป็นนิติบุคคล ทันที

⚖️ มาตรา 38 — กรณีนายทะเบียนไม่รับจดทะเบียน¶

แจ้งคำสั่งพร้อมเหตุผลเป็นหนังสือไปยังคณะผู้จัดตั้งโดยไม่ชักช้า

→ อุทธรณ์ได้ ตาม ม.128/4 (ภายใน 60 วัน)

⚖️ มาตรา 41 — สมาชิกสมทบ ⭐ (แก้ไขใหม่ปี 2562)¶

สหกรณ์ตาม ม.33/1 อาจรับสมาชิกสมทบได้

🎯 คุณสมบัติสมาชิกสมทบ:

คุณสมบัติ	รายละเอียด
บุคคลธรรมดา	ที่บรรลุนิติภาวะ
ยกเว้น	สหกรณ์ตั้งในสถานศึกษา (ตาม ม.33/1 ข้อ 4, 6, 7) อาจรับผู้ศึกษาที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ
ความสัมพันธ์	ต้องมีความสัมพันธ์กับสหกรณ์/สมาชิก ตามที่นายทะเบียนกำหนด → ดูเอกสาร #21
คุณสมบัติอื่น	ตามข้อบังคับของสหกรณ์

🚨 ห้ามให้สิทธิสมาชิกสมทบ (ข้อจำกัด 4 ข้อ):

❌ นับเป็นองค์ประชุมในการประชุมใหญ่
❌ ออกเสียงในเรื่องใดๆ
❌ เป็นกรรมการดำเนินการ
❌ กู้ยืมเงินเกินกว่าเงินฝาก + ทุนเรือนหุ้นของตนเอง ⭐

ประเด็นทุจริตที่พบบ่อย

บางสหกรณ์ออมทรัพย์ให้สมาชิกสมทบกู้ได้เกินวงเงินที่กฎหมายอนุญาต เพื่อขยายธุรกิจสินเชื่อ — เป็นเรื่องผิดกฎหมาย ที่ผู้สอบบัญชีต้องตรวจ

🔍 ขั้นตอนตรวจสอบ: 1. ดูทะเบียนสมาชิก — หาคนที่เป็นสมาชิกสมทบ 2. ดูเงินฝาก + ทุนเรือนหุ้นของแต่ละคน 3. ดูยอดเงินกู้คงค้าง 4. ถ้ายอดเงินกู้ > เงินฝาก + ทุนเรือนหุ้น → ผิดกฎหมาย → ระบุใน management letter

⚖️ มาตรา 42 — ความรับผิดของสมาชิก¶

🎯 ความรับผิด: สมาชิกรับผิดเฉพาะจำนวนเงินค่าหุ้นที่ยังส่งใช้ไม่ครบมูลค่าหุ้นที่ตนถือ

🎯 ห้ามหักกลบลบหนี้: ในการชำระค่าหุ้น สมาชิกจะหักกลบลบหนี้กับสหกรณ์ไม่ได้

🎯 เจ้าหนี้สมาชิก: ห้ามใช้สิทธิเรียกร้อง/อายัดค่าหุ้นของสมาชิกในระหว่างที่สมาชิกภาพยังอยู่

🎯 เมื่อสมาชิกภาพสิ้นสุด: สหกรณ์มีสิทธิหักกลบลบหนี้ที่สมาชิกผูกพันต้องชำระแก่สหกรณ์ + เป็นเจ้าหนี้บุริมสิทธิพิเศษเหนือเงินค่าหุ้น

⚖️ มาตรา 42/1 — การหักเงินเดือนชำระหนี้สหกรณ์ ⭐⭐⭐ (เพิ่มโดยฉบับที่ 2 ปี 2553)¶

มาตรานี้เป็นหัวใจของระบบสหกรณ์ออมทรัพย์ในประเทศไทย

🎯 กลไก: 1. สมาชิกทำความยินยอมเป็นหนังสือกับสหกรณ์ 2. สมาชิกแจ้งให้ผู้บังคับบัญชา/นายจ้าง/หน่วยงานหักเงินเดือน/ค่าจ้าง/เงินอื่นใด 3. หน่วยงานต้องหักเงินและส่งให้สหกรณ์โดยพลัน ตามจำนวนที่สหกรณ์แจ้ง

🎯 ความสำคัญของลำดับการหัก:

ตาม ม.42/1 วรรคสาม — สหกรณ์อยู่ อันดับ 1 ของลำดับการหัก ถัดจาก:

ลำดับ	รายการที่หักก่อน
1	หนี้ภาษีอากร
2	กฎหมายว่าด้วยกบข./กบศ., กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ
3	คุ้มครองแรงงาน + ประกันสังคม
4	สหกรณ์ ⭐
5	(อื่นๆ)

→ สหกรณ์ได้รับการคุ้มครองให้หักเงินก่อนเจ้าหนี้รายอื่นทั้งหมด ยกเว้นภาษี + กองทุนของรัฐ

ประโยชน์ของ ม.42/1

เป็นเหตุที่ทำให้สหกรณ์ออมทรัพย์มี NPL ต่ำมาก (โดยทั่วไป < 2%) เทียบกับธนาคาร เพราะ: - เงินกู้ถูกหัก ณ ที่จ่าย จากเงินเดือนสมาชิกโดยอัตโนมัติ - หน่วยงานต้นสังกัดเป็นตัวกลางที่สมาชิกเลี่ยงไม่ได้

⚖️ มาตรา 42/2 — การตั้งผู้รับโอนประโยชน์ (เพิ่มโดยฉบับที่ 2 ปี 2553)¶

สมาชิกอาจทำหนังสือตั้งบุคคล (1 คนหรือหลายคน) เป็นผู้รับโอนประโยชน์ในเงินค่าหุ้น/เงินฝาก/เงินอื่นใดเมื่อตนถึงแก่ความตาย — โดยมอบไว้ที่สหกรณ์เป็นหลักฐาน

→ คล้ายกับ "ผู้รับผลประโยชน์" ในกรมธรรม์ประกันชีวิต

📌 ส่วน 2 — ข้อบังคับและการแก้ไขเพิ่มเติม (ม.43-45)¶

⚖️ มาตรา 43 — ข้อบังคับสหกรณ์ ⭐⭐⭐¶

ข้อบังคับของสหกรณ์อย่างน้อย ต้องมี 10 รายการ:

#	รายการ	หมายเหตุ
(1)	ชื่อสหกรณ์ — ต้องมีคำว่า "จำกัด" ต่อท้าย	⭐
(2)	ประเภทของสหกรณ์	–
(3)	วัตถุประสงค์	–
(4)	ที่ตั้งสำนักงานใหญ่ + สาขา	–
(5)	ทุน + หุ้น + มูลค่าหุ้น + การชำระค่าหุ้น + การขายและโอนหุ้น + การจ่ายคืนค่าหุ้น	⭐
(6)	ข้อกำหนดเกี่ยวกับการดำเนินงาน + การบัญชี + การเงิน	⭐
(7)	คุณสมบัติของสมาชิก + วิธีรับสมาชิก + การขาดสมาชิกภาพ + สิทธิ + หน้าที่	⭐
(8)	ข้อกำหนดเกี่ยวกับการประชุมใหญ่	–
(9)	การเลือกตั้ง + ดำรงตำแหน่ง + พ้นตำแหน่ง + ประชุมคณะกรรมการ	–
(10)	การแต่งตั้ง + อำนาจหน้าที่ของผู้จัดการ	–

ความสำคัญต่อผู้สอบบัญชี

ข้อบังคับสหกรณ์ = "กฎหมายภายในของสหกรณ์" ที่ผู้สอบบัญชีต้อง:

อ่านทำความเข้าใจ ก่อนเริ่มตรวจ — เก็บใน Permanent File
ตรวจ compliance ของสหกรณ์กับข้อบังคับตัวเอง
ตรวจ compliance ของข้อบังคับกับ พ.ร.บ. + กฎกระทรวง

⚖️ มาตรา 44 — การแก้ไขเพิ่มเติมข้อบังคับ¶

🎯 กลไก: - การแก้ไขข้อบังคับทำได้โดยมติของที่ประชุมใหญ่ - ต้องนำข้อบังคับที่แก้ไขไปจดทะเบียนต่อนายทะเบียนภายใน 30 วัน นับแต่วันที่ที่ประชุมใหญ่ลงมติ - เมื่อนายทะเบียนได้จดทะเบียนแล้ว → มีผลใช้บังคับ

🎯 การเปลี่ยนชื่อสหกรณ์: ต้องคืนใบสำคัญรับจดทะเบียนเดิม + นายทะเบียนออกใบใหม่

🎯 มติแก้ไข: ต้องใช้เสียงไม่น้อยกว่า 2/3 ของจำนวนสมาชิก/ผู้แทนสมาชิกที่มาประชุม (ตาม ม.59(1))

📌 ส่วน 3 — การดำเนินงานของสหกรณ์ (ม.46-68) ⭐⭐⭐ (สำคัญที่สุด)¶

⚖️ มาตรา 46 — อำนาจของสหกรณ์ ⭐⭐⭐¶

สหกรณ์มีอำนาจกระทำการ 9 ประการ เพื่อปฏิบัติให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์:

#	อำนาจ	สำคัญสำหรับ สอ.
(1)	ดำเนินธุรกิจ การผลิต การค้า การบริการ และอุตสาหกรรม	⭐
(2)	ให้สวัสดิการ/สงเคราะห์สมาชิกและครอบครัว	⭐
(3)	ให้ความช่วยเหลือทางวิชาการแก่สมาชิก	–
(4)	ขอ/รับความช่วยเหลือทางวิชาการจากภาครัฐ/ต่างประเทศ	–
(5) ⭐	รับฝากเงินประเภทออมทรัพย์/ประจำ จาก: • สมาชิก • สหกรณ์อื่น • สมาคมฌาปนกิจสงเคราะห์ที่มีสมาชิกสหกรณ์ ≥ ครึ่ง • นิติบุคคลที่มีบุคลากร/ลูกจ้างเป็นสมาชิกสหกรณ์ ≥ ครึ่ง	⭐⭐⭐
(6) ⭐	ให้กู้ ให้สินเชื่อ ให้ยืม ให้เช่า ให้เช่าซื้อ โอน รับจำนอง รับจำนำ ทรัพย์สินแก่สมาชิก/ของสมาชิก	⭐⭐⭐
(7) ⭐	จัดให้ได้มา ซื้อ ถือกรรมสิทธิ์/ทรัพยสิทธิ ครอบครอง กู้ ยืม เช่า เช่าซื้อ รับจำนอง/จำนำ ทรัพย์สิน	⭐⭐
(8)	ให้สหกรณ์อื่นกู้ยืมเงิน — ตามระเบียบที่นายทะเบียนเห็นชอบ	⭐⭐
(9)	ดำเนินกิจการอื่นเกี่ยวกับ/เนื่องในการให้สำเร็จตามวัตถุประสงค์	–

ม.46(5) — การรับฝากเงิน (แก้ไขปี 2562)

เดิม สหกรณ์รับฝากเงินได้เฉพาะจากสมาชิกและสหกรณ์อื่น — ปี 2562 ขยายให้รับจาก:

สมาคมฌาปนกิจสงเคราะห์ ที่สมาชิกสมาคมส่วนใหญ่เป็นสมาชิกสหกรณ์
นิติบุคคลที่มีบุคลากร/ลูกจ้าง เป็นสมาชิกสหกรณ์ส่วนใหญ่

→ ขยายฐานเงินฝากของสหกรณ์ออมทรัพย์ — แต่ต้องตามระเบียบของสหกรณ์ที่ได้รับความเห็นชอบจากนายทะเบียน

⚖️ มาตรา 47 — วงเงินกู้ยืม/ค้ำประกัน ⭐¶

"การกู้ยืมเงินหรือการค้ำประกันของสหกรณ์ จะต้องจำกัดอยู่ภายในวงเงินที่นายทะเบียนสหกรณ์เห็นชอบ"

→ รายละเอียดดูใน ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์ ว่าด้วยวงเงินการกู้ยืมหรือการค้ำประกันของสหกรณ์ พ.ศ. 2561 (เอกสาร #14)

→ และ ประกาศนายทะเบียนสหกรณ์ เรื่อง วงเงินการกู้ยืม/ค้ำประกันกรณีพิเศษ พ.ศ. 2563 (เอกสาร #20)

⚖️ มาตรา 48 — สินทรัพย์สภาพคล่อง ⭐⭐¶

"ให้สหกรณ์ดำรงสินทรัพย์สภาพคล่องตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดในกฎกระทรวง"

→ ดู กฎกระทรวง ว่าด้วยการดำรงสินทรัพย์สภาพคล่องของสหกรณ์ พ.ศ. 2550 (เอกสาร #6)

→ และ ตัวอย่างการคำนวณสินทรัพย์สภาพคล่อง (เอกสาร #7)

ดุลพินิจที่ผู้สอบบัญชีต้องระวัง

การดำรงสินทรัพย์สภาพคล่องตาม ม.48 + กฎกระทรวง 2550 เป็น compliance ที่สำคัญมาก:

คำนวณตามสูตรในกฎกระทรวง
คำนวณ ณ วันสิ้นเดือน
ถ้าต่ำกว่าเกณฑ์ → finding ที่ต้อง report

⚖️ มาตรา 50 — คณะกรรมการดำเนินการ ⭐¶

🎯 องค์ประกอบ: - ประธานกรรมการ 1 คน + กรรมการอื่นไม่เกิน 14 คน → รวมไม่เกิน 15 คน - ที่ประชุมใหญ่เลือกตั้งจากสมาชิก - วาระ 2 ปี

🎯 การผลัดวาระแบบ stagger: - ปีแรก: เมื่อครบ 1 ปี — ออก 1/2 โดยจับฉลาก - ปีถัดไป: ออกตามวาระปกติ - เลือกซ้ำ ได้ แต่ไม่เกิน2 วาระติดต่อกัน

ทำไมต้อง stagger?

เพื่อให้มีความต่อเนื่อง — ไม่ให้กรรมการทุกคนหมดวาระพร้อมกัน → ความรู้/ประสบการณ์ไม่หายทีเดียว

⚖️ มาตรา 51 — อำนาจคณะกรรมการดำเนินการ¶

คณะกรรมการดำเนินการเป็นผู้ดำเนินกิจการและเป็นผู้แทนสหกรณ์ในกิจการที่เกี่ยวกับบุคคลภายนอก

→ คณะกรรมการอาจมอบหมายให้กรรมการ 1 คน หรือหลายคน หรือผู้จัดการทำการแทนได้

⚖️ มาตรา 51/1 — หน้าที่ของกรรมการ/ผจก. ⭐ (เพิ่มโดยฉบับที่ 3 ปี 2562)¶

ในการดำเนินกิจการของสหกรณ์ — คณะกรรมการ/กรรมการ/ผู้จัดการ ต้องปฏิบัติหน้าที่ให้เป็นไปตาม:

กฎหมาย
วัตถุประสงค์
ขอบเขตการดำเนินกิจการของสหกรณ์
ข้อบังคับของสหกรณ์
มติที่ประชุมใหญ่

→ ทั้งนี้ ด้วยความซื่อสัตย์สุจริตและระมัดระวังรักษาผลประโยชน์ของสหกรณ์/สมาชิก

⚖️ มาตรา 51/2 — ความรับผิดร่วมของกรรมการ ⭐ (เพิ่มโดยฉบับที่ 3 ปี 2562)¶

คณะกรรมการ/กรรมการ/ผู้จัดการ ต้องรับผิดร่วมกันในความเสียหายต่อสหกรณ์ ในกรณี:

#	กรณีที่ต้องรับผิดร่วม
(1)	แสวงหาผลประโยชน์โดยมิชอบ
(2)	ไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของนายทะเบียนสหกรณ์
(3)	ดำเนินกิจการนอกขอบวัตถุประสงค์หรือขอบเขตที่กำหนด

→ เจ้าหน้าที่ของสหกรณ์ที่มีส่วนร่วม → ต้องรับผิดร่วมด้วย

Personal Liability ของกรรมการ

ม.51/2 เป็นมาตรการป้องปรามไม่ให้กรรมการ/ผจก. ทำสิ่งที่อาจสร้างความเสียหายให้สหกรณ์

🚨 กรณีตัวอย่าง: - กรรมการอนุมัติเงินกู้นอกเกณฑ์ → ต้องรับผิด - ผจก.ลงทุนนอกขอบเขต → ต้องรับผิด - กรรมการ + ผจก. + เจ้าหน้าที่ที่รู้เห็น → รับผิดร่วม

⚖️ มาตรา 51/3 — ข้อยกเว้นความรับผิด (เพิ่มโดยฉบับที่ 3 ปี 2562)¶

กรรมการ/ผจก. ไม่ต้องรับผิดตาม ม.51/2 หากพิสูจน์ได้ว่า:

#

ข้อยกเว้น

(1)

มิได้ร่วมกระทำการอันเป็นเหตุให้เกิดความเสียหาย

(2)

คัดค้านในที่ประชุมคณะกรรมการ + ปรากฏในรายงานการประชุม
หรือทำคำคัดค้านเป็นหนังสือยื่นต่อประธานในที่ประชุมภายใน 3 วันนับแต่สิ้นสุดการประชุม

วิธีปกป้องตัวเองของกรรมการ

หากกรรมการคนใดเห็นว่ามติไม่ถูกต้อง ควร: 1. คัดค้านในที่ประชุม + ขอให้บันทึกในรายงาน 2. หรือทำคำคัดค้านเป็นหนังสือยื่นประธานภายใน 3 วัน

→ ผู้สอบบัญชีควรตรวจรายงานการประชุมเพื่อหา dissent (ผู้คัดค้าน) เมื่อพบมติที่อาจมีปัญหา

⚖️ มาตรา 52 — ลักษณะต้องห้ามของกรรมการ/ผจก. ⭐¶

🎯 7 ลักษณะต้องห้าม:

#	ลักษณะต้องห้าม
(1)	เคยได้รับโทษจำคุก (ยกเว้นประมาทหรือลหุโทษ)
(2)	เคยถูกไล่ออก/ปลดออก/ให้ออกจากราชการ ฯลฯ ฐานทุจริตต่อหน้าที่
(3)	เคยถูกให้พ้นจากตำแหน่งกรรมการตามม.22(4)
(4)	เคยถูกที่ประชุมใหญ่ถอดถอนเพราะทุจริตต่อหน้าที่
(5) ⭐	เคยถูกสั่งให้พ้นจากตำแหน่งกรรมการ/ผจก.ตาม ม.89/3 วรรคสอง (เพิ่มปี 2562)
(6) ⭐	เป็นกรรมการ/ผจก.ในสหกรณ์ที่ถูกสั่งเลิกตาม ม.89/3 วรรคสอง
(7)	บุคคลที่มีลักษณะต้องห้ามตามระเบียบที่นายทะเบียนกำหนด

การตรวจสอบของผู้สอบบัญชี

ผู้สอบบัญชีควรขอรายชื่อกรรมการ + ผจก. + เช็ค:

ใบสมัคร ของกรรมการ — มีรับรองว่าไม่ขาดคุณสมบัติ
ประวัติ — ดูว่าเคยมี issue ทางกฎหมายหรือไม่
เอกสารราชการ — เคยถูกสั่งพ้นจากตำแหน่ง?

⚖️ มาตรา 53 — ผู้ตรวจสอบกิจการ ⭐ (แก้ไขโดยฉบับที่ 3 ปี 2562)¶

🎯 องค์ประกอบ: - ที่ประชุมใหญ่เลือกตั้งจากสมาชิกหรือบุคคลภายนอก - ดำเนินการตรวจสอบกิจการของสหกรณ์ - ทำรายงานเสนอต่อที่ประชุมใหญ่

🎯 คุณสมบัติ + จำนวน + อำนาจหน้าที่ — ตามระเบียบที่นายทะเบียนกำหนด → อาจกำหนดต่างกันตามขนาดและประเภทของสหกรณ์

ผู้ตรวจสอบกิจการ vs ผู้สอบบัญชี vs ผู้ตรวจการ

ตำแหน่ง	แต่งตั้งโดย	บทบาท
ผู้ตรวจสอบกิจการ	ที่ประชุมใหญ่	ภายในสหกรณ์ — ตรวจกิจการเสนอที่ประชุมใหญ่
ผู้สอบบัญชี	กรมตรวจบัญชีสหกรณ์	ภายนอก — ตรวจงบการเงิน + ออก opinion
ผู้ตรวจการสหกรณ์	นายทะเบียนสหกรณ์	ภาครัฐ — ตรวจกิจการ + ฐานะ → รายงานนายทะเบียน

⚖️ มาตรา 54 — ประชุมใหญ่สามัญ¶

"ให้คณะกรรมการดำเนินการสหกรณ์เรียกประชุมใหญ่สามัญปีละ 1 ครั้ง ภายใน 150 วัน นับแต่วันสิ้นปีทางบัญชีของสหกรณ์นั้น"

⚠️ ต้องประชุมใหญ่ภายใน 150 วัน — ถ้าเกิน → finding ที่สำคัญ

⚖️ มาตรา 55-58 — ประชุมใหญ่วิสามัญ + องค์ประชุม¶

มาตรา	เนื้อหา
ม.55	ประชุมใหญ่วิสามัญ — เมื่อมีเหตุอันควร / ขาดทุนเกินครึ่งของทุนเรือนหุ้นชำระแล้ว / สมาชิก ≥ 1/5 หรือ ≥ 100 คน ร้องขอ
ม.56	กรณีสมาชิกเกิน 500 คน — สามารถกำหนดผู้แทนสมาชิก (ไม่น้อยกว่า 100 คน)
ม.57	องค์ประชุม — ≥ ครึ่ง ของสมาชิก/ผู้แทน หรือ ≥ 100 คน
ม.58	กรณีไม่ครบองค์ — นัดประชุมใหม่ ≥ 1/10 หรือ ≥ 30 คน

⚠️ ห้ามมอบฉันทะ — สมาชิก/ผู้แทนต้องมาด้วยตนเอง

⚖️ มาตรา 59 — มติที่ประชุมใหญ่¶

🎯 ปกติ: เสียงข้างมาก — ถ้าเท่ากันประธานออกเสียงเพิ่มเป็นชี้ขาด

🎯 5 เรื่องที่ต้องใช้เสียง ≥ 2/3 ของสมาชิก/ผู้แทนที่มาประชุม:

#	เรื่อง
(1)	การแก้ไขเพิ่มเติมข้อบังคับ
(2)	การควบสหกรณ์
(3)	การแยกสหกรณ์
(4)	การเลิกสหกรณ์
(5)	เรื่องอื่นที่ข้อบังคับกำหนด

⚖️ มาตรา 60 — การจัดสรรกำไรสุทธิ ⭐⭐⭐¶

มาตรานี้สำคัญที่สุดสำหรับการตรวจงบกำไรขาดทุน

🎯 บังคับจัดสรรก่อน 2 รายการ:

ลำดับ	รายการ	อัตรา
1	ทุนสำรอง	ไม่น้อยกว่าร้อยละ 10 ของกำไรสุทธิ
2	ค่าบำรุงสันนิบาตสหกรณ์ฯ	ตามอัตราในกฎกระทรวง — แต่ไม่เกินร้อยละ 5

→ ดูกฎกระทรวง #5 (ค่าบำรุงสันนิบาต พ.ศ. 2560) — ปัจจุบันอัตรา 1% (ขั้นต่ำ 1,000 ขั้นสูง 30,000 บาท/ปี)

🎯 กำไรสุทธิที่เหลือ — จัดสรรได้:

#	รายการ	เงื่อนไข
(1)	เงินปันผลตามหุ้นที่ชำระแล้ว	ไม่เกินอัตราในกฎกระทรวง
(2)	เงินเฉลี่ยคืนแก่สมาชิก	ตามส่วนธุรกิจที่ทำกับสหกรณ์
(3)	เงินโบนัสกรรมการ + เจ้าหน้าที่	ไม่เกิน 10% ของกำไรสุทธิ
(4)	ทุนสะสม	เพื่อดำเนินการตามข้อบังคับ

ดูกฎกระทรวง #8 — เพดานอัตราเงินปันผล

เดิม พ.ร.บ. 2542 กำหนดเพดานเงินปันผลใน พ.ร.บ. โดยตรง — ปี 2553 (ฉบับที่ 2) เปลี่ยนเป็นออกเป็นกฎกระทรวง เพื่อให้ปรับเพดานได้ตามภาวะเศรษฐกิจ

🚨 ผู้สอบบัญชีต้องเช็ค: 1. กำไรสุทธิ × 10% → จัดสรรเป็นทุนสำรอง — ครบหรือไม่ 2. ค่าบำรุงสันนิบาต — ครบหรือไม่ 3. เงินปันผล — ไม่เกินเพดานในกฎกระทรวง 4. โบนัสกรรมการ — ไม่เกิน 10% ของกำไรสุทธิ

⚖️ มาตรา 61 — การถอนทุนสำรอง¶

ทุนสำรอง — ถอนได้เฉพาะเพื่อ: - ชดเชยการขาดทุน - จัดสรรเข้าบัญชีทุนสำรองของสหกรณ์ใหม่ที่จดทะเบียนแบ่งแยกจากเดิม (ตาม ม.100)

→ ใช้เพื่อจ่ายปันผลไม่ได้!

⚖️ มาตรา 62 — การฝาก/ลงทุน ⭐⭐⭐¶

เงินของสหกรณ์ — สามารถฝาก/ลงทุนได้ใน 7 ช่องทาง:

#	ช่องทาง	หมายเหตุ
(1)	ฝากในชุมนุมสหกรณ์/สหกรณ์อื่น	–
(2)	ฝากในธนาคาร/สถาบันการเงินที่ช่วยเหลือสหกรณ์	–
(3)	ซื้อหลักทรัพย์ของรัฐบาล/รัฐวิสาหกิจ	–
(4)	ซื้อหุ้นของธนาคารที่ช่วยเหลือสหกรณ์	–
(5)	ซื้อหุ้นของชุมนุมสหกรณ์/สหกรณ์อื่น	–
(6)	ซื้อหุ้นของสถาบันที่ส่งเสริม/อำนวยความสะดวกแก่สหกรณ์	ต้องได้รับความเห็นชอบจากนายทะเบียน
(7)	ฝาก/ลงทุนอย่างอื่นตามที่ คพช. กำหนด	⭐

ม.62(7) — ลงทุนอย่างอื่น

มาตรานี้คือฐานอำนาจของประกาศ คพช. ข้อกำหนดการฝากหรือลงทุนอย่างอื่น พ.ศ. 2563 (เอกสาร #22) ที่กำหนดรายละเอียดว่าสหกรณ์ลงทุนได้แค่ไหนในตราสารต่างๆ

🚨 ถ้าตรวจสอบสหกรณ์ออมทรัพย์ — ต้องเช็คว่าการลงทุนทั้งหมดอยู่ในรายการที่อนุญาตตาม ม.62(1)-(6) + ประกาศ คพช. 2563 หรือไม่

⚖️ มาตรา 64 — ทะเบียน¶

สหกรณ์ต้องจัดทำ:

ทะเบียน	รายการอย่างน้อย
(1) ทะเบียนสมาชิก	(ก) ชื่อ ประเภท ที่ตั้งสำนักงานสหกรณ์ (ข) ชื่อ สัญชาติ ที่อยู่สมาชิก (ค) วันที่เข้าเป็นสมาชิก
(2) ทะเบียนหุ้น	(ก) ชื่อ ประเภท ที่ตั้งสหกรณ์ (ข) ชื่อสมาชิก + มูลค่า + จำนวน + เงินค่าหุ้นที่ชำระ (ค) วันที่ถือหุ้น

→ ส่งสำเนาให้นายทะเบียนภายใน 90 วัน นับแต่วันที่จดทะเบียน → รายงานการเปลี่ยนแปลง ภายใน 30 วัน นับแต่วันสิ้นปีบัญชี

→ ดูรายละเอียดใน ระเบียบนายทะเบียน ว่าด้วยการจัดทำทะเบียนสมาชิกและทะเบียนหุ้น พ.ศ. 2564 (เอกสาร #11)

⚖️ มาตรา 65 — บัญชี ⭐¶

🎯 หน้าที่: - จัดทำบัญชีตามแบบและรายการที่นายทะเบียนกำหนด → ดูระเบียบ #13 — การบัญชีของสหกรณ์ พ.ศ. 2563 - เก็บรักษาบัญชี + เอกสารประกอบที่สำนักงานสหกรณ์

🎯 เวลาในการบันทึก:

ประเภทรายการ	เวลาที่ต้องบันทึก
กระแสเงินสด	วันที่เกิดเหตุ
ไม่ใช่กระแสเงินสด	ภายใน 3 วัน นับแต่วันที่มีเหตุ

🎯 เอกสารประกอบ: ต้องสมบูรณ์โดยครบถ้วน

⚖️ มาตรา 66 — งบการเงิน ⭐⭐⭐ (แก้ไขโดยฉบับที่ 3 ปี 2562)¶

"ให้สหกรณ์จัดทำงบการเงินประจำปีทุกรอบปีทางบัญชีของสหกรณ์ — งบการเงินประจำปีต้องเป็นไปตามแบบที่นายทะเบียนกำหนด"

🎯 กำหนดเวลา: - งบการเงินต้องทำให้แล้วเสร็จ + ผู้สอบบัญชีตรวจสอบแล้ว - เสนออนุมัติในที่ประชุมใหญ่ภายใน 150 วัน นับแต่วันสิ้นปีทางบัญชี

⚠️ เปรียบเทียบ: ม.54 (ประชุมใหญ่สามัญ ≤ 150 วัน) + ม.66 (งบการเงิน ≤ 150 วัน) → ต้องเสร็จและอนุมัติพร้อมกัน

⚖️ มาตรา 67 — รายงานประจำปี (แก้ไขโดยฉบับที่ 3 ปี 2562)¶

🎯 หน้าที่: 1. จัดทำรายงานประจำปีแสดงผลการดำเนินงาน 2. เสนอที่ประชุมใหญ่คราวเดียวกับงบการเงิน 3. ส่งสำเนา รายงานประจำปี + งบการเงินให้นายทะเบียนภายใน 30 วัน นับแต่วันที่ประชุม

⚖️ มาตรา 68 — เก็บรักษา (แก้ไขโดยฉบับที่ 3 ปี 2562)¶

สหกรณ์ต้องเก็บรักษา: - รายงานประจำปี + งบการเงิน - ข้อบังคับ + กฎหมายว่าด้วยสหกรณ์

ไว้ที่สำนักงาน → ให้สมาชิกขอตรวจดูได้

📌 ส่วน 4 — การสอบบัญชี (ม.69) ⭐ (แก้ไขโดยฉบับที่ 3 ปี 2562)¶

⚖️ มาตรา 69 — การสอบบัญชี ⭐⭐⭐¶

🎯 ผู้สอบบัญชี:

สหกรณ์ขนาด	ผู้สอบบัญชี
ทั่วไป	กรมตรวจบัญชีสหกรณ์ (กตส.)
ตามขนาดที่กำหนด	CPA (ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต) หรือบุคคลอื่นที่กรมตรวจบัญชีสหกรณ์แต่งตั้ง

→ ตามระเบียบที่อธิบดีกรมตรวจบัญชีสหกรณ์กำหนด

🎯 มาตรฐานการสอบบัญชี:

"การสอบบัญชีนั้น ให้ปฏิบัติตามมาตรฐานการสอบบัญชีและตามระเบียบที่อธิบดีกรมตรวจบัญชีสหกรณ์กำหนด"

→ มาตรฐานการสอบบัญชีของไทย = TSA (Thai Standards on Auditing) → ระเบียบของอธิบดี กตส. = ระเบียบกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ ว่าด้วยการสอบบัญชีสหกรณ์ พ.ศ. 2562 ⭐

บทบาทของสำนักงานเรา

สำนักงานสอบบัญชีของพี่เป็น CPA ภายนอก ที่ได้รับแต่งตั้งจากกตส.ให้เป็นผู้สอบบัญชีสหกรณ์ออมทรัพย์ตามขนาดที่กำหนด

→ ต้องปฏิบัติตาม: - มาตรฐาน TSA ทุกฉบับ - ระเบียบ กตส. ว่าด้วยการสอบบัญชี 2562 - คำแนะนำของ กตส. เกี่ยวกับการสอบบัญชี

📌 ส่วน 5 — การเลิกสหกรณ์ (ม.70-73)¶

⚖️ มาตรา 70 — เหตุที่สหกรณ์เลิก¶

สหกรณ์ย่อมเลิกด้วยเหตุต่อไปนี้:

#	เหตุ
(1)	เหตุตามที่กำหนดในข้อบังคับ
(2)	สมาชิกน้อยกว่า 10 คน
(3)	มติที่ประชุมใหญ่ให้เลิก (≥ 2/3 ตาม ม.59(4))
(4)	ล้มละลาย
(5)	นายทะเบียนสั่งให้เลิกตาม ม.71

⚖️ มาตรา 71 — นายทะเบียนสั่งเลิก ⭐ (แก้ไขโดยฉบับที่ 3 ปี 2562)¶

นายทะเบียนสั่งเลิกสหกรณ์ได้เมื่อปรากฏว่า:

#	เหตุ
(1)	สหกรณ์ไม่เริ่มดำเนินกิจการภายใน 1 ปี หรือหยุดดำเนินกิจการติดต่อกัน 2 ปี
(2) ⭐	สหกรณ์ไม่ส่งสำเนารายงานประจำปี + งบการเงินติดต่อกัน 3 ปี
(3)	สหกรณ์ไม่อาจดำเนินกิจการให้เป็นผลดี หรือก่อให้เกิดความเสียหายแก่สหกรณ์/ประโยชน์ส่วนรวม

ม.71(2) — ไม่ส่งงบการเงิน 3 ปี = ถูกสั่งเลิก!

⚠️ เกี่ยวกับผู้สอบบัญชีโดยตรง:

ม.66: จัดทำงบการเงิน
ม.67: ส่งสำเนาภายใน 30 วันหลังประชุมใหญ่
ม.71(2): ไม่ส่ง 3 ปีติดต่อกัน → ถูกเลิก!

→ ผู้สอบบัญชีต้องเร่งเสร็จงานสอบบัญชีให้ทันกำหนด (สิ้นปี + 150 วัน) เพื่อไม่ให้สหกรณ์ผิด ม.66/67/71

⚖️ มาตรา 73 — การชำระบัญชี¶

เมื่อสหกรณ์เลิกตาม ม.70 → ไปสู่การชำระบัญชี ตามหมวด 4 (ม.74-89) — อ่านไฟล์ถัดไป

🎯 ดุลพินิจในการตรวจสอบ¶

🔍 Checklist สำคัญสำหรับผู้สอบบัญชีสหกรณ์ออมทรัพย์¶

จากหมวด 3 — สรุปจุดที่ต้องตรวจ:

#	จุดตรวจ	อ้างอิง	ผลถ้าไม่ผ่าน
1	สมาชิกถือหุ้น ≤ 1/5 ของหุ้นทั้งหมด	ม.33(3)	ผิด พ.ร.บ.
2	สมาชิกบรรลุนิติภาวะ + สัญชาติไทย	ม.33(2), ม.4	ผิด พ.ร.บ.
3	ชื่อสหกรณ์มีคำว่า "จำกัด"	ม.43(1)	ผิด ขบ.
4	สมาชิกสมทบไม่กู้เกินเงินฝาก+หุ้นตน	ม.41	⚠️ Issue สำคัญ
5	วงเงินกู้ยืมในกรอบที่นายทะเบียนเห็นชอบ	ม.47 + ระเบียบ #14	ผิด พ.ร.บ.
6	สินทรัพย์สภาพคล่องเป็นไปตามกฎกระทรวง	ม.48 + กฎกระทรวง #6	ผิด พ.ร.บ.
7	จำนวนกรรมการดำเนินการ ≤ 15 คน	ม.50	ผิด พ.ร.บ.
8	กรรมการ + ผจก. ไม่มีลักษณะต้องห้าม	ม.52	ผิด พ.ร.บ.
9	ประชุมใหญ่ภายใน 150 วันหลังสิ้นปีบัญชี	ม.54	ผิด พ.ร.บ.
10	จัดสรรกำไรสุทธิ ≥ 10% เป็นทุนสำรอง	ม.60	ผิด พ.ร.บ.
11	ค่าบำรุงสันนิบาต ตามกฎกระทรวง	ม.60 + กฎกระทรวง #5	ผิด พ.ร.บ.
12	เงินปันผลไม่เกินเพดาน	ม.60 + กฎกระทรวง #8	ผิด พ.ร.บ.
13	โบนัสกรรมการ ≤ 10% ของกำไรสุทธิ	ม.60(3)	ผิด พ.ร.บ.
14	การลงทุนในขอบเขต ม.62 + ประกาศ คพช. 2563	ม.62 + ประกาศ #22	ผิด พ.ร.บ.
15	บันทึกบัญชีตามแบบ + กรอบเวลา	ม.65 + ระเบียบ #13	ผิด พ.ร.บ.
16	งบการเงินจัดทำ + อนุมัติภายใน 150 วัน	ม.66	ผิด พ.ร.บ.
17	ส่งสำเนางบ + รายงานประจำปีภายใน 30 วันหลังประชุม	ม.67	ผิด พ.ร.บ.

📚 มาตราที่อ้างถึงในการตรวจสอบ (Top 10)¶

มาตรา	เนื้อหา	ใช้ตอนไหน
ม.33	เงื่อนไขจัดตั้ง + ถือหุ้น ≤ 1/5	ตรวจทะเบียนหุ้น
ม.41	สมาชิกสมทบ + ข้อจำกัดการกู้	ตรวจลูกหนี้สมาชิกสมทบ
ม.42/1	หักเงินเดือนชำระหนี้	เข้าใจกลไก collection
ม.46	อำนาจสหกรณ์ (รับฝาก/ให้กู้/ลงทุน)	ตรวจ scope กิจการ
ม.48	สินทรัพย์สภาพคล่อง	ตรวจ liquidity
ม.51/2	ความรับผิดร่วมของกรรมการ	สำคัญใน management letter
ม.60	จัดสรรกำไรสุทธิ	ตรวจงบกำไรขาดทุน
ม.62	การฝาก/ลงทุน	ตรวจเงินลงทุน
ม.66	งบการเงิน + 150 วัน	ตรวจกำหนดเวลา
ม.69	ผู้สอบบัญชี + มาตรฐาน	ฐานอำนาจของสำนักงาน

⬅️ ก่อนหน้า: 2. การกำกับและส่งเสริมสหกรณ์ (ม.9-32)
ถัดไป ➡️ 4. การชำระบัญชี (ม.74-89)

🏠 ขึ้นบน: กลุ่ม C: กฎหมายที่เกี่ยวกับสหกรณ์

แหล่งอ้างอิง

พ.ร.บ.สหกรณ์ พ.ศ. 2542 — หมวด 3 (ม.33-73)
พ.ร.บ.สหกรณ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2553 — เพิ่ม ม.42/1, 42/2 + แก้ไข ม.42 + ม.60 (อัตราเพดานปันผล)
พ.ร.บ.สหกรณ์ (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2562 — เพิ่ม ม.33/1, 51/1, 51/2, 51/3 + แก้ไข ม.41, 46(5), 53, 66, 67, 68, 69, 71
กฎกระทรวง + ระเบียบ + ประกาศที่เกี่ยวข้อง — ดู กลุ่ม C ภาพรวม