คู่มือการสอบบัญชีสหกรณ์¶
ภาพรวม
คู่มือนี้รวบรวมแนวปฏิบัติการสอบบัญชีสหกรณ์ สำหรับผู้สอบบัญชีรับอนุญาตหรือบุคคลอื่นที่ได้รับการแต่งตั้งจากกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ — ครอบคลุมตั้งแต่การวางแผน การปฏิบัติงาน การรายงาน การพัฒนาความรู้ และการควบคุมคุณภาพงาน
ใช้ควบคู่กับกฎหมาย/ระเบียบที่เกี่ยวข้อง (กลุ่ม C) และมาตรฐานการสอบบัญชีไทย (TSA) ที่อ้างอิงในแต่ละบท
🎯 วัตถุประสงค์¶
เพื่อให้ผู้สอบบัญชีรับอนุญาตหรือบุคคลอื่นที่เป็นผู้สอบบัญชีสหกรณ์ได้:
- มีความเข้าใจระบบการสอบบัญชีสหกรณ์อย่างชัดเจนและเป็นไปในแนวทางเดียวกัน
- สามารถปฏิบัติงานสอบบัญชีได้ถูกต้องครบถ้วนตามมาตรฐานการสอบบัญชี
- ปฏิบัติตามระเบียบที่กรมตรวจบัญชีสหกรณ์กำหนดและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- ป้องกันผลกระทบต่อสหกรณ์และมวลสมาชิกของสหกรณ์
📚 ฐานอำนาจของคู่มือนี้¶
| ลำดับศักดิ์ | ฉบับ | สาระสำคัญ |
|---|---|---|
| กฎหมายแม่บท | พ.ร.บ.สหกรณ์ พ.ศ. 2542 (และที่แก้ไขเพิ่มเติม ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2562) | มาตรา 69, 118 — อำนาจกรมตรวจฯ ในการกำหนดระบบสอบบัญชี |
| ระเบียบ | ระเบียบกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ ว่าด้วยการสอบบัญชีสหกรณ์ พ.ศ. 2562 | กรอบหลักการสอบบัญชีสหกรณ์ |
| ระเบียบ | ระเบียบกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ ว่าด้วยการแต่งตั้งผู้สอบบัญชีรับอนุญาตหรือบุคคลอื่นเป็นผู้สอบบัญชีสหกรณ์ พ.ศ. 2562 | หลักเกณฑ์การแต่งตั้ง |
| ประกาศ | ประกาศกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ เรื่อง การควบคุมคุณภาพงานสอบบัญชีสหกรณ์ พ.ศ. 2563 | กรอบ QC งานสอบบัญชี |
| ระเบียบ | ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์ ว่าด้วยจรรยาบรรณของผู้สอบบัญชีสหกรณ์ พ.ศ. 2559 | จรรยาบรรณ |
| แนวปฏิบัติ | แนวปฏิบัติ เรื่อง ระบบการสอบบัญชีสหกรณ์ โดยผู้สอบบัญชีรับอนุญาตหรือบุคคลอื่น (กรมตรวจบัญชีสหกรณ์) | ⭐ คู่มือฉบับนี้สังเคราะห์มาจากเอกสารนี้เป็นหลัก |
🗺️ Master Workflow — กระบวนการสอบบัญชีสหกรณ์ 5 ระยะ¶
┌──────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ ระยะที่ 1: การตอบรับงาน (Engagement) │
│ → ประเมินความเสี่ยงรับงาน, ส่งหนังสือยืนยันรับงาน │
│ → TSA 210, 220 | คู่มือ #11 (QC) | จรรยาบรรณ │
└──────────────────────────────────────────────────────────────────┘
↓
┌──────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ ระยะที่ 2: การวางแผนการสอบบัญชี (Planning) │
│ → ทำความเข้าใจกิจการ, ประเมินความเสี่ยง, Materiality, แผนรวม │
│ → TSA 300, 315, 320 | คู่มือ #12 (ประเมินความเสี่ยง), #13 (แผน) │
└──────────────────────────────────────────────────────────────────┘
↓
┌──────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ ระยะที่ 3: การปฏิบัติงานสอบบัญชี (Fieldwork) │
│ → ทำตามแนวการสอบ, รวบรวมหลักฐาน, จัดทำกระดาษทำการ │
│ → TSA 330, 500–580 | คู่มือ #10 (W/P), #14 (แนวสอบ), #15 (ลงทุน)│
└──────────────────────────────────────────────────────────────────┘
↓
┌──────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ ระยะที่ 4: การสรุปงาน (Concluding) │
│ → ประเมินหลักฐาน, สอบทาน W/P, ขอ Mgmt. Rep, ตรวจ Going Concern │
│ → TSA 450, 560, 570, 580 | TSA 220 (สอบทาน QC) │
└──────────────────────────────────────────────────────────────────┘
↓
┌──────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ ระยะที่ 5: การรายงาน (Reporting) │
│ → แสดงความเห็นต่องบการเงิน, จัดทำรายงานผู้สอบบัญชี + รายงานผล │
│ → TSA 700, 701, 705, 706, 710, 720 | คู่มือ #9 (รายงาน) │
│ → ส่งกรมตรวจฯ: ระหว่างปี 10 วัน, ประจำปี 30 วันนับแต่วันแสดงความเห็น │
└──────────────────────────────────────────────────────────────────┘
📑 โครงสร้างคู่มือ¶
คู่มือนี้แบ่งเป็น 3 ส่วนหลัก ตามระบบงานของกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ (ระบบ 5, 6, 7)
ส่วนที่ 1 — กระบวนการสอบบัญชี (ระบบ 5) ⭐¶
หัวใจของคู่มือ — ครอบคลุม 5 ระยะของวงจรการสอบบัญชี ตั้งแต่ตอบรับงานจนถึงส่งรายงาน
| ระยะ | บท | TSA หลัก | คู่มือกรมฯ ที่อ้างอิง |
|---|---|---|---|
| 1 | การตอบรับงาน (Engagement) | TSA 210, 220 | #11 |
| 2 | การวางแผนการสอบบัญชี (Planning) | TSA 300, 315, 320 | #12, #13 |
| 3 | การปฏิบัติงานสอบบัญชี (Fieldwork) | TSA 330, 500-580 | #10, #14, #15 |
| 4 | การสรุปงาน (Concluding) | TSA 450, 560, 570, 580 | — |
| 5 | การรายงาน (Reporting) | TSA 700, 701, 705, 706, 710, 720 | #9 |
ส่วนที่ 2 — การพัฒนาความรู้ (ระบบ 6)¶
CPD ของผู้สอบบัญชีสหกรณ์ — ต้องมีการพัฒนาความรู้ต่อเนื่องทุกปี
- ตามระเบียบ กตส. ว่าด้วยการแต่งตั้งผู้สอบบัญชีฯ (สภาวิชาชีพ 6 ชม. + กรมตรวจฯ 40 ชม. ต่อปี)
- รายงานผ่านระบบ CAD_CA ภายใน 31 ธ.ค. ของทุกปี
ส่วนที่ 3 — การควบคุมคุณภาพงานสอบบัญชี (ระบบ 7)¶
ตามประกาศกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ เรื่อง การควบคุมคุณภาพงานสอบบัญชีสหกรณ์ พ.ศ. 2563 — ครอบคลุม 6 องค์ประกอบ:
- ความรับผิดชอบของผู้นำต่อคุณภาพภายในสำนักงาน
- ข้อกำหนดด้านจรรยาบรรณของผู้สอบบัญชี
- การตอบรับงานและการคงไว้ซึ่งลูกค้า
- การมอบหมายงานตรวจสอบและพัฒนาความรู้ทางวิชาชีพ
- การปฏิบัติงาน (รวมการสอบทานงาน EQCR)
- การติดตามผล
⚙️ ระบบงานสนับสนุนของกรมตรวจฯ¶
ผู้สอบบัญชีสหกรณ์ต้องใช้โปรแกรมระบบบัญชีในการประมวลผลข้อมูลและจัดทำงบการเงิน — ปฏิบัติตามระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์ ว่าด้วยมาตรฐานขั้นต่ำในการควบคุมภายในและการรักษาความปลอดภัยด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ พ.ศ. 2553
| ระบบ | หน้าที่ |
|---|---|
| CAD_CA (Cooperative Audit Department - Cooperative Audit) | ระบบงานสำหรับผู้สอบบัญชีสหกรณ์ — บันทึก PB1 (แผนปฏิบัติงาน), RB1 (ความก้าวหน้า), RQ2 (สรุปข้อสังเกต) |
| Input Form V.3 | บันทึกข้อมูลทางการเงินสหกรณ์ |
| CFSAWS:ss | ระบบสารสนเทศทางการเงินของสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกร |
กำหนดเวลาส่งรายงานสำคัญ
- ระหว่างปี — ส่งภายใน 10 วันนับแต่เสร็จสิ้นการตรวจสอบ
- ประจำปี — ส่งภายใน 30 วันนับแต่วันที่แสดงความเห็น
- บันทึก Input Form — ภายใน 15 วันทำการนับแต่ที่ผู้สอบบัญชีแสดงความเห็น
- CPD — รายงานผ่าน CAD_CA ภายใน 31 ธ.ค. ของทุกปี
📖 คำนิยามสำคัญ¶
| คำ | ความหมาย |
|---|---|
| ผู้สอบบัญชีสหกรณ์ | บุคคลที่ได้รับการแต่งตั้งจากอธิบดีกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ให้เป็นผู้สอบบัญชีสหกรณ์ |
| ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต | บุคคลที่ขึ้นทะเบียนและได้รับใบอนุญาตจากสภาวิชาชีพบัญชี และมีประสบการณ์สอบบัญชีบริษัทที่ดำเนินธุรกิจมาแล้วอย่างน้อย 5 บริษัท |
| บุคคลอื่น | ผู้ที่เคยเป็นผู้สอบบัญชีสหกรณ์มาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี (หรือคุณสมบัติอื่นตามระเบียบ 2562) |
| การสอบบัญชีสหกรณ์ | กระบวนการตรวจสอบและรวบรวมหลักฐานการสอบบัญชีตาม TSA + ระเบียบกรมตรวจฯ + จรรยาบรรณ |
| กระดาษทำการ (W/P) | เอกสารหลักฐานที่ผู้สอบบัญชีจัดทำเพื่อแสดงถึงการปฏิบัติงานตรวจสอบและสิ่งที่ตรวจพบ |
| รายงานของผู้สอบบัญชี | รายงานที่ผู้สอบบัญชีสหกรณ์แสดงความเห็นต่องบการเงินของสหกรณ์ |
| รายงานผลการตรวจสอบบัญชี | รายงานสรุปข้อสังเกตจากการตรวจสอบ, การวิเคราะห์ความเสี่ยง, การติดตามแก้ไขข้อสังเกต — ที่พบทั้งระหว่างปีและประจำปี |
🔗 เอกสารอ้างอิงหลัก¶
คู่มือกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ (folder 75)¶
| # | ชื่อ | ใช้ในระยะ |
|---|---|---|
| 9 | แนวทางการจัดทำรายงานการสอบบัญชี | ระยะ 5 |
| 10 | แนวทางการจัดทำกระดาษทำการ | ระยะ 3 |
| 11 | การควบคุมคุณภาพงานกรณีทำกระดาษทำการอิเล็กทรอนิกส์ (EWP) | ทุกระยะ |
| 12 | การประเมินความเสี่ยงในการสอบบัญชี | ระยะ 2 |
| 13 | การจัดทำแผนการสอบบัญชีโดยรวม | ระยะ 2 |
| 14 | การจัดทำแนวการสอบบัญชี | ระยะ 3 |
| 15 | การตรวจเงินลงทุน | ระยะ 3 |
มาตรฐานการสอบบัญชีไทย (TSA) ฉบับปี 2567¶
หมวด 100-299 (ทั่วไป), 300-499 (วางแผน), 500-599 (หลักฐาน), 600-699 (กลุ่ม/ผู้เชี่ยวชาญ), 700-799 (รายงาน), 800-899 (เฉพาะเรื่อง) — รวม 39 ฉบับ
กฎหมาย/ระเบียบ¶
ดูได้ที่กฎหมายและระเบียบที่เกี่ยวข้อง (กลุ่ม C)