พ.ร.บ.สหกรณ์ พ.ศ. 2542¶

ภาพรวม

พระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2542 เป็น กฎหมายแม่ ที่ใช้บังคับกับสหกรณ์ทุกประเภทในประเทศไทย รวมถึงสหกรณ์ออมทรัพย์ ที่สำนักงานเราตรวจสอบ

สถานะปัจจุบัน: ใช้บังคับ + แก้ไขเพิ่มเติมแล้ว 3 ฉบับ (พ.ศ. 2545 / 2553 / 2562)

โครงสร้าง: 10 หมวด + บทเฉพาะกาล รวม 138 มาตรา

📅 Timeline การแก้ไขเพิ่มเติม¶

2542 ─────────────────────────────────────────────────────►
  │
  ├─ พ.ร.บ.สหกรณ์ พ.ศ. 2542 (ฉบับเดิม)
  │   ใช้บังคับ: 24 เม.ย. 2542 (ถัดจากวันประกาศ ราชกิจจา 23 เม.ย. 2542)
  │
2545 ─────────────────────────────────────────────────────►
  │
  ├─ พ.ร.ฎ.แก้ไขให้สอดคล้องกับการโอนอำนาจหน้าที่ฯ พ.ศ. 2545
  │   • เปลี่ยน "กระทรวงเกษตรและสหกรณ์" เป็น "กรมส่งเสริมสหกรณ์"
  │   • รับมือการปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม
  │
2553 ─────────────────────────────────────────────────────►
  │
  ├─ พ.ร.บ.สหกรณ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2553
  │   • ปรับองค์ประกอบ + วาระคณะกรรมการพัฒนาการสหกรณ์แห่งชาติ
  │   • เพิ่มหลักเกณฑ์การหักเงินเดือน/ค่าจ้างชำระหนี้สหกรณ์ (ม.42/1)
  │   • เพิ่มสิทธิตั้งผู้รับโอนประโยชน์เมื่อตาย (ม.42/2)
  │   • ปรับปรุงคำบำรุงสันนิบาตสหกรณ์
  │
2562 ─────────────────────────────────────────────────────► ⭐ สำคัญที่สุด
  │
  ├─ พ.ร.บ.สหกรณ์ (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2562 ⭐⭐⭐
  │   • เพิ่ม "หมวด 4/1" — กำกับดูแล สอ./คย. โดยเฉพาะ (ม.89/1-89/4)
  │   • เพิ่ม "หมวด 9/1" — การพิจารณาอุทธรณ์ (ม.128/1-128/5)
  │   • กำหนดหน้าที่ + ความรับผิดของกรรมการ/ผจก. (ม.51/1-51/3)
  │   • คุณสมบัติ + ลักษณะต้องห้ามกรรมการ (ม.52)
  │   • การกำหนดประเภทสหกรณ์โดยกฎกระทรวง (ม.33/1)
  │   • ปรับปรุงสมาชิกสมทบ (ม.41) — ห้ามให้สิทธิเกินสิทธิจริง
  │   • ปรับปรุงการสอบบัญชี (ส่วน 4 ทั้งหมด)
  │   • แก้ไขบทกำหนดโทษ (หมวด 10) ทั้งหมด
  │
2569 (ปัจจุบัน) ──────────────────────────────────────────►

การแก้ไขเพิ่มเติมที่สำคัญที่สุด

ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2562 เป็นการแก้ไขครั้งใหญ่ที่สุดและสำคัญที่สุดสำหรับสหกรณ์ออมทรัพย์ เพราะเพิ่ม หมวด 4/1 ที่กำกับดูแล สอ./คย. แยกต่างหาก — ทำให้กระทรวงเกษตรฯ ออกกฎกระทรวงปี 2564 + 2 ฉบับปี 2567 ตามมา (อ่าน กลุ่ม C ภาพรวม)

🗺️ แผนผัง 10 หมวด¶

หมวด	ชื่อ	มาตรา	อ่าน
บทเริ่ม	ชื่อ + บังคับใช้ + นิยาม + ผู้รักษาการ	1-5	01-overview
หมวด 1	บททั่วไป	6-8	01-overview
หมวด 2	การกำกับและส่งเสริมสหกรณ์ (4 ส่วน)	9-32	02-supervision-promotion
หมวด 3	สหกรณ์ (5 ส่วน) ⭐	33-69	03-cooperative
หมวด 4	การชำระบัญชี	74-89	04-liquidation
หมวด 4/1	การดำเนินงาน+กำกับดูแล สอ./คย. ⭐⭐⭐	89/1-89/4	05-savings-credit-union
หมวด 5	การควบสหกรณ์เข้ากัน	90-95	06-merge-split
หมวด 6	การแยกสหกรณ์	96-100	06-merge-split
หมวด 7	ชุมนุมสหกรณ์	101-107	07-federations
หมวด 8	สันนิบาตสหกรณ์แห่งประเทศไทย	108-118	07-federations
หมวด 9	กลุ่มเกษตรกร	119-128	(ไม่เกี่ยวกับ สอ.)
หมวด 9/1	การพิจารณาอุทธรณ์ ⭐	128/1-128/5	08-appeals-penalties
หมวด 10	บทกำหนดโทษ ⭐	129-133/5	08-appeals-penalties
บทเฉพาะกาล	—	134-138	01-overview

⭐ มาตราที่ใช้บ่อยในการตรวจสอบสหกรณ์ออมทรัพย์

🎯 ส่วนที่สำคัญที่สุดสำหรับสหกรณ์ออมทรัพย์¶

หาก time-constrained แนะนำให้อ่าน 4 ส่วนนี้ก่อน:

⭐ 1. หมวด 3 ส่วน 3 — การดำเนินงานของสหกรณ์ (ม.46-69)¶

ม.46 — อำนาจสหกรณ์ (รับฝากเงิน, ให้กู้, ลงทุน ฯลฯ)
ม.47 — วงเงินกู้ยืม/ค้ำประกัน
ม.48 — สินทรัพย์สภาพคล่อง
ม.50 — คณะกรรมการดำเนินการ
ม.51, 51/1, 51/2, 51/3 — หน้าที่ + ความรับผิด
ม.52 — ลักษณะต้องห้าม
ม.60 — การจัดสรรกำไรสุทธิ + เงินปันผล
ม.62 — การฝาก/ลงทุน
ม.66-68 — งบการเงิน + รายงานประจำปี

⭐⭐⭐ 2. หมวด 4/1 — สอ./คย. (ม.89/1-89/4) — ใหม่ปี 2562¶

เพิ่มกรอบกำกับดูแลที่เข้มงวดขึ้น
กำหนด 13 เรื่องที่ต้องออกเป็นกฎกระทรวง
มีคณะกรรมการที่ปรึกษาเฉพาะ

⭐ 3. หมวด 3 ส่วน 4 — การสอบบัญชี (ม.69)¶

กรมตรวจบัญชีสหกรณ์เป็นผู้สอบบัญชี
อาจแต่งตั้ง CPA หรือบุคคลอื่นเป็นผู้สอบบัญชีตามขนาดสหกรณ์
ปฏิบัติตามมาตรฐานการสอบบัญชี + ระเบียบที่อธิบดีกำหนด

⭐ 4. หมวด 10 — บทกำหนดโทษ (ม.129-133/5)¶

ม.133 — กรรมการดำเนินกิจการนอกขอบเขต — โทษจำคุก/ปรับ
ม.133/3 — ฝ่าฝืนกฎกระทรวง สอ./คย. — ปรับสูงสุด 100,000
ม.133/5 — กรรมการกระทำผิดโดยทุจริต — จำคุก 1-5 ปี + ปรับสูงสุด 500,000

📋 ขอบเขต+อำนาจของสหกรณ์ออมทรัพย์ (สรุปย่อ)¶

ตาม พ.ร.บ.สหกรณ์ 2542 ม.46 — สหกรณ์ออมทรัพย์มีอำนาจหลัก:

อำนาจ	มาตรา	กฎกระทรวงที่ใช้
ดำเนินธุรกิจตามวัตถุประสงค์	46(1)	กฎกระทรวง 2567 (วัตถุประสงค์)
ให้สวัสดิการแก่สมาชิก	46(2)	–
รับฝากเงิน จากสมาชิก/สหกรณ์อื่น/นิติบุคคลที่เกี่ยวข้อง	46(5)	กฎกระทรวง 2564
ให้กู้/สินเชื่อ แก่สมาชิก	46(6)	กฎกระทรวง 2564
ลงทุน ในหลักทรัพย์/หุ้น	46(7), 62	กฎกระทรวง 2567 (ฝาก/ลงทุน)
ให้สหกรณ์อื่นกู้ยืม	46(8)	–

Compliance Check List

เมื่อตรวจสอบสหกรณ์ออมทรัพย์ ควรเช็ค compliance กับ พ.ร.บ. + กฎกระทรวงทั้ง 6 ฉบับ + ระเบียบ/ประกาศที่เกี่ยวข้อง — ดู กลุ่ม C ภาพรวม สำหรับรายการเต็ม

📥 ดาวน์โหลดเอกสาร¶

📑 ดาวน์โหลด: พ.ร.บ.สหกรณ์ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม จาก Drive folder #74

ถัดไป ➡️ 1. ภาพรวม + นิยาม + บททั่วไป (ม.1-8)

🏠 ขึ้นบน: กลุ่ม C: กฎหมายที่เกี่ยวกับสหกรณ์