หมวด 2 ส่วน 4: รายได้ (ข้อ 79-80)

ขอบเขตของส่วนนี้

หมวด 2 ส่วน 4 ครอบคลุมการบัญชีเกี่ยวกับรายได้ของสหกรณ์ — เป็นส่วนสั้น มีเพียง 2 ข้อ:

• ข้อ 79 — บัญชีรายได้ (ประเภทและการรับรู้)
• ข้อ 80 — การเปิดเผยข้อมูลรายได้

หลักการรับรู้รายได้ใช้เกณฑ์คงค้าง (ตามข้อ 7 หมวด 1) คือรับรู้เมื่อเกิดสิทธิเรียกร้อง ไม่ใช่เมื่อได้รับเงินสด

ข้อ 79 — บัญชีรายได้

วรรค 1: ขอบเขตของรายได้

ให้สหกรณ์บันทึกบัญชีรายได้ของสหกรณ์ สำหรับรายการที่แสดงถึงประโยชน์เชิงเศรษฐกิจในระหว่างงวดบัญชี ที่เพิ่มขึ้นโดยการเพิ่มขึ้นของสินทรัพย์ หรือการลดลงของหนี้สิน อันส่งผลให้ทุนของสหกรณ์เพิ่มขึ้น ทั้งนี้ ไม่รวมเงินที่ได้รับจากผู้บริจาคหรืออุดหนุน

วรรค 2: ประเภทของรายได้

ให้สหกรณ์บันทึกบัญชีรายได้ของสหกรณ์ แยกออกตามประเภท ดังนี้:

(1) รายได้ดอกเบี้ย

หมายถึง รายได้ที่เกิดจาก:

• ดอกเบี้ยรับเงินให้กู้ — รายได้ดอกเบี้ยที่เกิดจากการให้สินเชื่อแก่สมาชิกหรือสหกรณ์อื่น
• ดอกเบี้ยรับเงินฝาก — รายได้ดอกเบี้ยที่เกิดจากการนำเงินไปฝากกับธนาคาร ชุมนุมสหกรณ์ หรือสหกรณ์อื่น

(2) รายได้จากการลงทุน

หมายถึง รายได้ที่เกิดจากการลงทุนในตราสารหนี้ ตราสารทุน หรือกองทุนต่างๆ ตามมาตรา 62 (3) (4) (5) (6) และ (7) แห่งพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม เช่น:

• เงินปันผล จากตราสารทุนที่ลงทุน
• ดอกเบี้ย จากตราสารหนี้

(3) รายได้จากการดำเนินธุรกิจ

หมายถึง รายได้จากการดำเนินธุรกิจปกติของสหกรณ์ตามวัตถุประสงค์ของสหกรณ์ ซึ่งแตกต่างกันไปตามประเภทของสหกรณ์ เช่น:

• รายได้จากการขาย (สหกรณ์ร้านค้า การเกษตร)
• รายได้ค่าบริการ (สหกรณ์บริการ)
• รายได้ค่าธรรมเนียม (สหกรณ์ออมทรัพย์ เครดิตยูเนียน)

(4) รายได้อื่น

หมายถึง รายได้อื่นๆ ที่ไม่อาจจัดอยู่ในประเภทของ (1) (2) และ (3) เช่น:

• รายได้จากค่าปรับ ที่ลูกหนี้ผิดนัดชำระ
• รายได้จากการรับบริจาค (เมื่อถึงกำหนดรับรู้)
• รายได้อื่นเบ็ดเตล็ด

วรรค 3: เกณฑ์การรับรู้รายได้

ให้สหกรณ์บันทึกบัญชีรายได้ของสหกรณ์ตามเกณฑ์คงค้าง

นัยต่อการสอบบัญชี — การรับรู้รายได้ดอกเบี้ย

เป็นจุดสำคัญที่สุดของการตรวจสอบรายได้สหกรณ์ออมทรัพย์/เครดิตยูเนียน:

1. การคำนวณดอกเบี้ยรับ — ต้องตรวจ:

   • อัตราดอกเบี้ย ตรงตามมติคณะกรรมการ + ข้อบังคับ
   • วิธีคำนวณ (รายวัน/รายเดือน) ตรงตามสัญญา
   • ระบบบัญชี คำนวณถูกต้องตามวิธีที่กำหนด

2. การหยุดรับรู้รายได้ดอกเบี้ย (Non-Accrual) — สำคัญมาก:

   • ลูกหนี้ที่ผิดนัดชำระเกินระยะเวลาที่กำหนด → ต้องหยุดรับรู้ดอกเบี้ยเป็นรายได้ตามเกณฑ์คงค้าง
   • ใช้แทน → บันทึกในบัญชีคุมแทน + รับรู้เป็นรายได้เมื่อรับเงินจริง (Cash Basis)
   • ตามข้อ 33 (2) — ต้องเปิดเผยในหมายเหตุประกอบงบการเงนว่ามีดอกเบี้ยที่ไม่ได้รับรู้เท่าไร และผลต่อกำไรสุทธิ

3. ดอกเบี้ยค้างรับ ณ สิ้นปี:

   • คำนวณตั้งแต่ วันที่ชำระดอกเบี้ยครั้งล่าสุด ถึง วันสิ้นปี
   • ตรวจ cut-off ให้ถูก
   • ตรวจกับลูกหนี้รายใหญ่และ NPL

4. ลำดับการหักชำระ (ตามข้อ 29):

   • ค่าปรับค้างรับ → ดอกเบี้ยค้างรับ → ค่าปรับรับประจำปี → ดอกเบี้ยรับประจำปี → ต้นเงิน
   • ตรวจระบบบัญชีว่าตั้งค่าตามนี้

นัยต่อการสอบบัญชี — รายได้จากการลงทุน

1. ดอกเบี้ยจากตราสารหนี้:

   • ใช้อัตราดอกเบี้ยที่แท้จริง (Effective Interest Rate) สำหรับตราสารหนี้ที่จะถือจนครบกำหนด
   • ตรวจการคำนวณ premium/discount amortization

2. เงินปันผลรับ:

   • รับรู้เมื่อสิทธิที่จะได้รับชำระเกิดขึ้น (วันที่กิจการประกาศจ่ายปันผล)
   • ไม่ใช่ วันที่ได้รับเงินสด

3. กำไร/ขาดทุนจากการขายเงินลงทุน:

   • รับรู้เมื่อจำหน่าย (ตามข้อ 21)
   • กลับรายการบัญชีที่เกี่ยวข้อง (เช่น กำไร(ขาดทุน) จากเงินลงทุนที่ยังไม่เกิดขึ้น)

ข้อ 80 — การเปิดเผยข้อมูลรายได้

ให้สหกรณ์เปิดเผยข้อมูลรายได้ของสหกรณ์ในหมายเหตุประกอบงบการเงน ดังนี้:

(1) นโยบายการบัญชีที่ใช้ในการรับรู้รายได้แต่ละประเภท

(2) จำนวนรายได้แต่ละประเภทที่มีนัยสำคัญที่รับรู้ในระหว่างงวดบัญชี

(3) ข้อมูลเกี่ยวกับดอกเบี้ยเงินให้กู้ที่หยุดรับรู้เป็นรายได้ ของลูกหนี้ที่ไม่ก่อให้เกิดรายได้ตามเกณฑ์คงค้าง พร้อมทั้งจำนวนเงินที่ไม่ได้รับรู้เป็นรายได้ ซึ่งหากได้นำเข้าเป็นรายได้แล้วจะมีผลให้สหกรณ์มีกำไรสุทธิเป็นจำนวนเท่าใด

ทั้งนี้ ต้องเปิดเผยข้อมูลให้เป็นไปตามแบบและรายการที่กรมตรวจบัญชีสหกรณ์กำหนด

ข้อ 80 (3) — Disclosure ที่กระทบ NPL Ratio

ข้อ 80 (3) เชื่อมโยงกับ ข้อ 33 (2) — ทั้ง 2 ข้อกำหนดให้เปิดเผยข้อมูลเดียวกันเกี่ยวกับ ดอกเบี้ยที่หยุดรับรู้ ในหมายเหตุประกอบงบการเงน

การเปิดเผยนี้สำคัญเพราะ:

• แสดงให้ผู้ใช้งบเห็น คุณภาพรายได้ ของสหกรณ์
• ถ้าตัวเลขนี้สูง → สัญญาณว่าสหกรณ์มี NPL สูง → ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง
• ผู้สอบบัญชีต้องตรวจ:
  • จำนวนเงินถูกต้องไหม
  • ผลกระทบต่อกำไรสุทธิคำนวณถูกไหม

---

สรุปสำหรับผู้สอบบัญชี — หมวด 2 ส่วน 4: รายได้

ประเภทรายได้	จุดตรวจสอบ
ดอกเบี้ยรับเงินให้กู้	อัตรา + วิธีคำนวณ + การหยุดรับรู้ NPL + cut-off
ดอกเบี้ยรับเงินฝาก	Bank confirmation + วันรับรู้ตามเกณฑ์คงค้าง
รายได้จากการลงทุน	Effective interest rate, dividend declaration date, ตาม ม.62
รายได้จากการขาย/บริการ	Revenue recognition criteria + cut-off
ค่าปรับ	คำนวณตามอัตราที่ระเบียบสหกรณ์กำหนด

Hot Spots สำหรับการตรวจสอบ:

• Cut-off รายได้ดอกเบี้ย ณ สิ้นปี
• การหยุดรับรู้รายได้ สำหรับ NPL
• ลำดับการหักชำระ ตามข้อ 29
• การเปิดเผย ดอกเบี้ยที่หยุดรับรู้ในหมายเหตุประกอบงบการเงน

มาตรฐานที่เกี่ยวข้อง:

• TSA 240 — Auditor's Responsibility Relating to Fraud (revenue recognition เป็น fraud risk)
• TSA 330 — Responses to Assessed Risks
• TFRS for NPAEs บทที่ 18 (รายได้)

---

กลับไปยัง: ภาพรวมระเบียบ 2563 | ก่อนหน้า: ← หมวด 2 ส่วน 3: ทุนของสหกรณ์ | ไปต่อ: หมวด 2 ส่วน 5: ค่าใช้จ่าย →