ส่วนที่ 4: ตัวอย่างการปฏิบัติทางบัญชีเกี่ยวกับลูกหนี้¶
📥 ดาวน์โหลด PDF ต้นฉบับ | ↑ กลับสารบัญ
รายการตัวอย่าง¶
| ตัวอย่างที่ | หัวข้อ |
|---|---|
| 1 | การขายสินค้าตามสัญญาขายผ่อนชำระ/เช่าซื้อ |
| 2 | การปฏิบัติเกี่ยวกับลูกหนี้คลาดเคลื่อน |
| 3 | การประมาณการค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ |
| 4 | การตัดจำหน่ายหนี้สูญออกจากบัญชีลูกหนี้ |
| 5 | การรับชำระคืนจากลูกหนี้ที่ตัดจำหน่ายเป็นหนี้สูญแล้ว |
| 6 | ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญเกินความต้องการ |
ตัวอย่างที่ 1: การขายสินค้าตามสัญญาขายผ่อนชำระ/เช่าซื้อ¶
ข้อเท็จจริง¶
ในวันที่ 1 เมษายน 2545 สหกรณ์ได้ขายผ่อนชำระโทรทัศน์ให้นาย ก. โดย:
| รายการ | จำนวน |
|---|---|
| เงินดาวน์ | 10,000 บาท |
| ผ่อนชำระ ทุกวันสิ้นเดือน | เดือนละ 2,500 บาท |
| จำนวนงวด | 24 เดือน |
| รวมเงินผ่อน | 60,000 บาท |
| ราคาขายเงินสด | 61,000 บาท |
| ราคาทุน | 56,008 บาท |
(ราคาดังกล่าวยังไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม)
การคำนวณ¶
| รายการ | คำนวณ | ผลลัพธ์ |
|---|---|---|
| กำไรขั้นต้นจากการขายผ่อนชำระ | 61,000 − 56,008 | 4,992 บาท |
| ดอกผลจากการขายผ่อนชำระรอตัดบัญชี | (60,000 + 10,000) − 61,000 | 9,000 บาท |
กรณีที่ 1: ลูกหนี้ค้างชำระและถูกยึดสินค้าคืนในปีที่ขาย¶
นาย ก. ผ่อนชำระเงินงวดให้สหกรณ์ทุกเดือน แต่ในงวดที่ 4–5 (31 ก.ค. 2545 และ 31 ส.ค. 2545) ผิดนัดชำระ → สหกรณ์ยึดสินค้าคืน
วิธีที่ 1: รับรู้กำไรขั้นต้นรอตัดบัญชีทันทีที่รับชำระเงิน
(1) วันที่ 1 เม.ย. 2545 ทำสัญญาและรับเงินดาวน์:
เดบิต เงินสด (10,000 + 700) 10,700.00
ลูกหนี้จากการขายผ่อนชำระ 64,200.00
เครดิต ขายสินค้าผ่อนชำระ 61,000.00
ดอกผลจากการขายผ่อนชำระรอตัดบัญชี 9,000.00
ภาษีขาย 700.00
ภาษีขายยังไม่ถึงกำหนดชำระ 4,200.00
เดบิต กำไรขั้นต้นจากการขายผ่อนชำระปีปัจจุบัน
ที่ยังไม่ได้รับเงิน 4,173.64
เครดิต กำไรขั้นต้นจากการขายผ่อนชำระรอตัดบัญชี 4,173.64
(2) ทุกวันสิ้นเดือน เม.ย., พ.ค., มิ.ย. 2545:
เดบิต เงินสด (2,500 + 175) 2,675.00
เครดิต ลูกหนี้จากการขายผ่อนชำระ 2,675.00
เดบิต ภาษีขายที่ยังไม่ถึงกำหนดชำระ 175.00
เครดิต ภาษีขาย 175.00
เดบิต ดอกผลจากการขายผ่อนชำระรอตัดบัญชี 720.00 (งวด 1)
เครดิต ดอกผลจากการขายผ่อนชำระ 720.00
เดบิต กำไรขั้นต้นจากการขายผ่อนชำระรอตัดบัญชี 145.67 (งวด 1)
เครดิต กำไรขั้นต้นจากการขายผ่อนชำระปีปัจจุบัน
ที่ยังไม่ได้รับเงิน 145.67
(3) ลูกหนี้ผิดนัดงวดที่ 4 และ 5 — สหกรณ์รับภาระภาษีขาย:
เดบิต ภาษีขายรอเรียกคืน 175.00
เครดิต ภาษีขาย 175.00
(บันทึกเช่นเดียวกันสำหรับงวดที่ 5)
(4) สหกรณ์ยึดสินค้าคืน:
ปรับปรุงโอนปิดบัญชีของลูกหนี้รายผิดนัดทั้งหมด:
เดบิต กำไรขั้นต้นจากการขายผ่อนชำระรอตัดบัญชี 3,729.28
ดอกผลจากการขายผ่อนชำระรอตัดบัญชี 6,930.00
ภาษีขายที่ยังไม่ถึงกำหนดชำระ 3,675.00
เครดิต ลูกหนี้จากการขายผ่อนชำระ 14,334.28
เดบิต ลูกหนี้จากการขายผ่อนชำระ 350.00
เครดิต ภาษีขายรอเรียกคืน 350.00
บันทึกสินค้ายึดคืน:
มูลค่าลูกหนี้คงเหลือ = 45,570 − 3,729.28 + 350 = 42,190.72 บาท
เดบิต สินค้ายึดคืนรอการขาย 42,190.72
เครดิต ลูกหนี้จากการขายผ่อนชำระ 42,190.72
วิธีที่ 2: รับรู้กำไรขั้นต้นรอตัดบัญชีในวันสิ้นปี
(1) วันที่ 1 เม.ย. 2545 ทำสัญญาและรับเงินดาวน์:
เดบิต เงินสด 10,700.00
ลูกหนี้จากการขายผ่อนชำระ 64,200.00
เครดิต ขายสินค้าผ่อนชำระ 61,000.00
ดอกผลจากการขายผ่อนชำระรอตัดบัญชี 9,000.00
ภาษีขาย 700.00
ภาษีขายยังไม่ถึงกำหนดชำระ 4,200.00
(2) ทุกสิ้นเดือนเม.ย., พ.ค., มิ.ย. 2545:
เดบิต เงินสด 2,675.00
เครดิต ลูกหนี้จากการขายผ่อนชำระ 2,675.00
เดบิต ภาษีขายที่ยังไม่ถึงกำหนดชำระ 175.00
เครดิต ภาษีขาย 175.00
เดบิต ดอกผลจากการขายผ่อนชำระรอตัดบัญชี 720.00
เครดิต ดอกผลจากการขายผ่อนชำระ 720.00
(3) สิ้นปี — สหกรณ์ยึดสินค้าคืน:
บันทึกเหมือนวิธีที่ 1 (4)
กรณีที่ 2: ลูกหนี้ค้างชำระและถูกยึดสินค้าคืนในปีถัดไป¶
นาย ก. ผ่อนชำระทุกเดือน แต่ในงวดที่ 16-17 (31 ก.ค. 2546 และ 31 ส.ค. 2546) ผิดนัด → ยึดสินค้าคืน
ปฏิบัติเช่นเดียวกับกรณีที่ 1 แต่:
- ในวิธีที่ 2 — ณ สิ้นปี 31 ธ.ค. 2545 ต้องปรับปรุงรายการกำไรขั้นต้นปีปัจจุบันที่ยังไม่ได้รับเงิน:
เดบิต กำไรขั้นต้นจากการขายผ่อนชำระที่ยังไม่ได้รับเงิน 2,774.41 เครดิต กำไรขั้นต้นจากการขายผ่อนชำระรอตัดบัญชี 2,774.41 - เมื่อยึดสินค้าคืน — มูลค่าลูกหนี้คงเหลือ = 21,150 − 1,731.34 + 350 = 19,768.66 บาท
ตารางการผ่อนชำระของลูกหนี้ขายผ่อนชำระต่อราย¶
ชำระงวดละ 2,675.00 บาท | กำไรขั้นต้น 4,992 บาท | ดอกผล 9,000 บาท
| งวด | งวดคงเหลือ | ค่าสินค้า | ดอกผล | ภาษีขาย | ลูกหนี้คงเหลือ | คงเหลือค่าสินค้า | กำไรขั้นต้นที่ได้รับ | กำไรขั้นต้นที่ยังไม่ได้รับ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ดาวน์ | - | 10,000.00 | - | 700.00 | 64,200.00 | 51,000.00 | 818.36 | 4,173.64 |
| 1 | 24 | 1,780.00 | 720.00 | 175.00 | 61,525.00 | 49,220.00 | 145.67 | 4,027.97 |
| 2 | 23 | 1,810.00 | 690.00 | 175.00 | 58,850.00 | 47,410.00 | 148.12 | 3,879.85 |
| 3 | 22 | 1,840.00 | 660.00 | 175.00 | 56,175.00 | 45,570.00 | 150.57 | 3,729.28 |
| 4 | 21 | 1,870.00 | 630.00 | 175.00 | 53,500.00 | 43,700.00 | 153.02 | 3,576.26 |
| 5 | 20 | 1,900.00 | 600.00 | 175.00 | 50,825.00 | 41,800.00 | 155.47 | 3,420.79 |
| 6 | 19 | 1,930.00 | 570.00 | 175.00 | 48,150.00 | 39,870.00 | 157.92 | 3,262.87 |
| 7 | 18 | 1,960.00 | 540.00 | 175.00 | 45,475.00 | 37,910.00 | 160.37 | 3,102.50 |
| 8 | 17 | 1,990.00 | 510.00 | 175.00 | 42,800.00 | 35,920.00 | 162.82 | 2,939.68 |
| 9 | 16 | 2,020.00 | 480.00 | 175.00 | 40,125.00 | 33,900.00 | 165.27 | 2,774.41 |
| 10 | 15 | 2,050.00 | 450.00 | 175.00 | 37,450.00 | 31,850.00 | 167.72 | 2,606.69 |
| ... | ... | ... | ... | ... | ... | ... | ... | ... |
| 24 | 1 | 2,470.00 | 30.00 | 175.00 | - | - | 203.38 | 0.00 |
| รวม | 61,000.00 | 9,000.00 | 4,900.00 | 4,992.00 |
สูตรคำนวณ
- กำไรขั้นต้นที่ได้รับเงินงวด = (กำไรขั้นต้น × ยอดชำระค่าสินค้า) ÷ ค่าสินค้า
- งวด 1: 4,992 × 1,780 / 61,000 = 145.67
- ดอกผลขายผ่อนชำระงวด = (ดอกผล × จำนวนงวดคงเหลือ) ÷ ผลรวมจำนวนงวด
- งวด 1: 9,000 × 24 / 300 = 720.00
ตัวอย่างที่ 2: การปฏิบัติเกี่ยวกับลูกหนี้คลาดเคลื่อน¶
กรณี (1): ยอดรวมบัญชีย่อยลูกหนี้ต่ำกว่าบัญชีคุมยอด¶
ข้อเท็จจริง: ณ วันสิ้นปีทางบัญชี 31 ธ.ค. 2546
- ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้นตามบัญชีแยกประเภท คงเหลือ 100,000 บาท
- บัญชีย่อยมียอดรวมทั้งสิ้น 98,000 บาท
- สหกรณ์ยังไม่สามารถค้นหาข้อคลาดเคลื่อนได้
(ก) ปรับปรุงบัญชี:
เดบิต ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้นคลาดเคลื่อน 2,000.00
เครดิต ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น 2,000.00
เดบิต หนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น
คลาดเคลื่อน 2,000.00
เครดิต ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้
ระยะสั้นคลาดเคลื่อน 2,000.00
(ข) ภายหลังพบว่าปีก่อนรวมยอดบัญชีย่อยลูกหนี้นาย ก. ไม่ถูกต้อง — ต่ำกว่าบัญชีคุมยอด 500 บาท:
เดบิต ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น 500.00
เครดิต ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้นคลาดเคลื่อน 500.00
เดบิต ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้
ระยะสั้นคลาดเคลื่อน 500.00
เครดิต หนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น
คลาดเคลื่อน 500.00
(ค) ส่วนที่ค้นหาไม่พบ (1,500 บาท) — ขออนุมัติตัดเป็นหนี้สูญ:
เดบิต หนี้สูญลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้นคลาดเคลื่อน 1,500.00
เครดิต ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้นคลาดเคลื่อน 1,500.00
เดบิต ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้
ระยะสั้นคลาดเคลื่อน 1,500.00
เครดิต หนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น
คลาดเคลื่อน 1,500.00
กรณี (2): ยอดรวมบัญชีย่อยลูกหนี้สูงกว่าบัญชีคุมยอด¶
ข้อเท็จจริง: จากตัวอย่างเดิม แต่ให้บัญชีย่อยมียอดรวม 110,000 บาท (สูงกว่า 10,000 บาท)
(ก) ปรับปรุงบัญชี:
เดบิต ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น 10,000.00
เครดิต ค่าเผื่อลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้นคลาดเคลื่อน 10,000.00
(ข) ภายหลังพบว่านาย ข. มีหนี้คงเหลือจริง 23,000 บาท แต่บัญชีย่อยปีก่อนเขียนตัวเลขสลับเป็น 32,000 บาท (สูงกว่า 9,000 บาท):
เดบิต ค่าเผื่อลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้นคลาดเคลื่อน 9,000.00
เครดิต ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น 9,000.00
(ค) ส่วนที่ไม่สามารถค้นหาได้ (1,000 บาท) — โอนเข้าค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ:
เดบิต ค่าเผื่อลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้นคลาดเคลื่อน 1,000.00
เครดิต ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้
ระยะสั้น 1,000.00
ตัวอย่างที่ 3: การประมาณการค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ¶
ข้อเท็จจริง — ณ วันสิ้นปีทางบัญชี 31 ธ.ค. 2546¶
สหกรณ์มีลูกหนี้คงเหลือ 51,400 บาท ประกอบด้วย:
- ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น 30,000 บาท — มี 1 รายจำนวน 10,000 บาท ไม่สามารถเรียกเก็บเงินได้ + ส่วนที่เหลือคาดว่าจะเรียกเก็บไม่ได้ 25%
- ลูกหนี้การค้า 21,400 บาท (รวม VAT) — คาดว่าจะเรียกเก็บไม่ได้ทั้งจำนวน
สหกรณ์มีค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้นยกมา 2,500 บาท
การคำนวณค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ¶
ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น¶
| รายการ | คำนวณ | จำนวน |
|---|---|---|
| 10,000 × 100% | (เผื่อเต็มจำนวน) | 10,000 |
| 20,000 × 25% | 5,000 | |
| รวมที่ต้องตั้ง | 15,000 | |
| หัก ค่าเผื่อยกมา | 2,500 | |
| ที่ต้องตั้งเพิ่ม | 12,500 |
ลูกหนี้การค้า¶
| รายการ | คำนวณ | จำนวน |
|---|---|---|
| 21,400 × 100% | 21,400 |
บันทึกบัญชี¶
เดบิต หนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น 12,500.00
หนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้การค้า 21,400.00
เครดิต ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้
ระยะสั้น 12,500.00
ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้การค้า 21,400.00
ตัวอย่างที่ 4: การตัดจำหน่ายหนี้สูญออกจากบัญชีลูกหนี้¶
ข้อเท็จจริง¶
จากตัวอย่างที่ 3:
- (1) ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น 1 ราย 10,000 บาท — ได้ตั้งค่าเผื่อเต็มจำนวน → ที่ประชุมใหญ่อนุมัติให้ตัดหนี้สูญ
- (2) ลูกหนี้การค้า 21,400 บาท (รวม VAT) — ได้ตั้งค่าเผื่อเต็มจำนวน → ได้รับอนุมัติให้ตัดหนี้สูญ
บันทึกบัญชี (ณ วันที่ที่ประชุมใหญ่อนุมัติ)¶
(1) ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น¶
เดบิต หนี้สูญลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น 10,000.00
เครดิต ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น 10,000.00
เดบิต ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้
ระยะสั้น 10,000.00
เครดิต หนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น 10,000.00
(2) ลูกหนี้การค้า¶
เดบิต หนี้สูญลูกหนี้การค้า 20,000.00
ภาษีขาย (21,400 × 7/107) 1,400.00
เครดิต ลูกหนี้การค้า 21,400.00
เดบิต ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้การค้า 21,400.00
เครดิต หนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้การค้า 21,400.00
ตัวอย่างที่ 5: การรับชำระคืนจากลูกหนี้ที่ตัดจำหน่ายเป็นหนี้สูญแล้ว¶
กรณี (1): ลูกหนี้เงินกู้ — ชำระเต็มจำนวน¶
จากตัวอย่างที่ 4 — ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น 10,000 บาทที่ตัดเป็นหนี้สูญแล้ว ได้นำเงินมาชำระคืนทั้งหมด
(1) เดบิต ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น 10,000.00
เครดิต ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้
เงินกู้ระยะสั้น 10,000.00
(2) เดบิต เงินสด 10,000.00
เครดิต ลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น 10,000.00
(3) เดบิต ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้
เงินกู้ระยะสั้น 10,000.00
เครดิต หนี้สูญรับคืน 10,000.00
กรณี (2): ลูกหนี้การค้า (อยู่ใน VAT) — ชำระบางส่วน¶
จากตัวอย่างที่ 4 — ลูกหนี้การค้ารายหนึ่งหนี้ 10,700 บาท (รวม VAT) ที่ตัดเป็นหนี้สูญแล้ว ชำระคืน 5,350 บาท
(1) เดบิต ลูกหนี้การค้า 10,700.00
เครดิต ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้
การค้า 10,700.00
(2) เดบิต เงินสด 5,350.00
เครดิต ลูกหนี้การค้า 5,350.00
(3) เดบิต ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้การค้า 5,350.00
เครดิต หนี้สูญรับคืน 5,000.00
ภาษีขาย 350.00
ตัวอย่างที่ 6: ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญเกินความต้องการ¶
ข้อเท็จจริง¶
ณ วันสิ้นปีทางบัญชี 31 ธ.ค. 2546:
- บัญชีค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น คงเหลือ 14,000 บาท
- จากการคำนวณประมาณการ ควรจะมียอดเพียง 11,000 บาท
- ส่วนเกิน = 3,000 บาท
บันทึกบัญชี¶
เดบิต ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้
ระยะสั้น 3,000.00
เครดิต หนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้
ระยะสั้น 3,000.00
การแสดงในงบกำไรขาดทุน
บัญชี "หนี้สงสัยจะสูญลูกหนี้เงินกู้ระยะสั้น" 3,000 บาทนี้ — แสดงในวงเล็บเป็นรายการลดยอดค่าใช้จ่ายในงบกำไรขาดทุน
← ส่วนที่ 3: การแสดงรายการในงบการเงิน | ส่วนที่ 5: การถือปฏิบัติ →