1. ระเบียบนายทะเบียน บัญชีของสหกรณ์ พ.ศ. 2563 ⭐⭐⭐

เนื้อหาในหน้านี้

ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์ ว่าด้วยการบัญชีของสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกร พ.ศ. 2563 — เป็น "เสาหลัก" ของการทำบัญชีสหกรณ์ — ครอบคลุม 88 ข้อ + บทเฉพาะกาล

🎯 โครงสร้าง 4 หมวด:

• หมวด 1 — บททั่วไป (ข้อ 6-10)
• หมวด 2 — บัญชีที่สำคัญของสหกรณ์ (ข้อ 11-82) ⭐ ใหญ่สุด
• หมวด 3 — งบการเงินของสหกรณ์ (ข้อ 83-84)
• หมวด 4 — การเปิดเผยข้อมูล (ข้อ 85-86)
• บทเฉพาะกาล (ข้อ 87-88)

---

📅 ข้อมูลพื้นฐาน

รายการ	รายละเอียด
ชื่อ	ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์ ว่าด้วยการบัญชีของสหกรณ์และกลุ่มเกษตรกร พ.ศ. 2563
ผู้ลงนาม	นายโอภาส ทองยงค์ — อธิบดีกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ ปฏิบัติการแทนนายทะเบียนสหกรณ์
วันที่ลงนาม	1 กันยายน 2563
ประกาศราชกิจจา	เล่ม 137 ตอนพิเศษ 238 ง หน้า 11 — 9 ตุลาคม 2563
อำนาจตาม	ม.16(2)(8) + ม.65 + ม.66 วรรคสอง ของ พ.ร.บ.สหกรณ์ 2542

🎯 ยกเลิก 7 ฉบับเดิม (ข้อ 3)

ระเบียบนี้รวม 7 ฉบับเดิมให้เป็นฉบับเดียว:

#	ฉบับเดิม
1	ระเบียบกรมตรวจบัญชี ว่าด้วยการบัญชีกลุ่มเกษตรกร พ.ศ. 2533
2	ระเบียบ ว่าด้วยการจัดชั้นคุณภาพลูกหนี้เงินกู้ + ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ พ.ศ. 2544
3	ระเบียบ ว่าด้วยการตัดเงินสดขาดบัญชี พ.ศ. 2546
4	ระเบียบ ว่าด้วยการตัดจำหน่ายหนี้สูญจากบัญชีลูกหนี้ พ.ศ. 2546
5	ระเบียบ ว่าด้วยการตัดสินค้าขาดบัญชี พ.ศ. 2546
6	ระเบียบ ว่าด้วยสินทรัพย์ที่สหกรณ์/กลุ่มเกษตรกรได้รับบริจาค พ.ศ. 2547
7	ระเบียบ ว่าด้วยการบัญชีของสหกรณ์ พ.ศ. 2560

---

⚖️ ข้อ 4 — บทนิยาม 8 คำสำคัญ

คำ	นิยาม
สหกรณ์	สหกรณ์ + ชุมนุมสหกรณ์ + กลุ่มเกษตรกร
สมุดบัญชี	สมุดบันทึกรายการทางการเงิน — รูปเล่มหรืออิเล็กทรอนิกส์
เอกสารประกอบการลงบัญชี	เอกสารหลักฐานการลงบัญชี — มือหรืออิเล็กทรอนิกส์
ผู้ใช้งบการเงิน	สหกรณ์ + สมาชิก + ลูกค้า + เจ้าหนี้ + หน่วยงานราชการ + สาธารณชน
การตัดสินใจเชิงเศรษฐกิจ	ซื้อขาย / ลงทุน / กู้ยืม / ให้สินเชื่อ / ดำเนินธุรกิจ
นโยบายการบัญชี	หลักการ + หลักเกณฑ์ + ประเพณีปฏิบัติ + กฎ + วิธีปฏิบัติ
การดำเนินงานต่อเนื่อง	สหกรณ์มีวัตถุประสงค์ดำเนินงานต่อเนื่อง
ผู้ประเมินมูลค่าทรัพย์สินรับอนุญาต	ผู้มีใบรับรองจากสมาคมผู้ประเมินค่าทรัพย์สินแห่งประเทศไทย หรือสมาคมนักประเมินราคาอิสระไทย

---

📌 หมวด 1: บททั่วไป (ข้อ 6-10)

⚖️ ข้อ 6 — หน้าที่ของคณะกรรมการ

"ให้คณะกรรมการดำเนินการสหกรณ์มีหน้าที่รับผิดชอบในการจัดทำบัญชีและงบการเงน"

🎯 ความสำคัญ: ผู้รับผิดชอบหลัก = คณะกรรมการ ไม่ใช่เจ้าหน้าที่บัญชี

→ เกี่ยวข้องกับ ม.51/2 ของ พ.ร.บ.สหกรณ์ — ความรับผิดของกรรมการ

⚖️ ข้อ 7 — เกณฑ์คงค้าง ⭐⭐⭐

"ให้สหกรณ์บันทึกบัญชีตามเกณฑ์คงค้าง"

🎯 เกณฑ์คงค้าง (Accrual Basis)

┌─────────────────────────────────────────┐
│  รายได้/ค่าใช้จ่ายเกิดขึ้น "ในงวดบัญชีใด"  │
│  → บันทึกในงวดบัญชีนั้นทันที               │
│  ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━     │
│  ไม่ใช่ตอนที่รับ-จ่ายเงินสด                 │
│  → ตามสิทธิเรียกร้อง / ภาระผูกพัน          │
└─────────────────────────────────────────┘

→ ตรงข้ามกับ เกณฑ์เงินสด (Cash Basis)

🎯 ตัวอย่าง: ดอกเบี้ยรับเดือน ธ.ค. 69 ที่จะได้รับเดือน ม.ค. 70 → ต้องบันทึกเป็นรายได้ใน ธ.ค. 69 (รายได้ค้างรับ)

⚖️ ข้อ 8 — เกณฑ์การรับรู้ 4 รายการ

รายการ	เงื่อนไข
สินทรัพย์	(1) ความเป็นไปได้ค่อนข้างแน่ที่จะได้รับประโยชน์ + (2) วัดมูลค่าได้น่าเชื่อถือ
หนี้สิน	(1) ความเป็นไปได้ค่อนข้างแน่ต้องสูญเสียทรัพยากร + (2) วัดมูลค่าได้น่าเชื่อถือ
รายได้	สินทรัพย์เพิ่มขึ้น/หนี้สินลดลง + วัดได้น่าเชื่อถือ
ค่าใช้จ่าย	สินทรัพย์ลดลง/หนี้สินเพิ่มขึ้น + วัดได้น่าเชื่อถือ

⚖️ ข้อ 9 — เกณฑ์การวัดมูลค่า 3 ระดับ

เกณฑ์	ความหมาย
(1) ราคาทุน	จำนวนเงินที่จ่ายจริงเพื่อซื้อ/ก่อสร้าง/ลงทุน
(2) มูลค่ายุติธรรม	ราคาที่ผู้ซื้อ-ผู้ขายตกลงแลกเปลี่ยนกันโดย arm's length
(3) มูลค่าสุทธิที่จะได้รับ	ราคาขาย − ต้นทุนที่จะผลิต − ต้นทุนที่ต้องจ่ายเพื่อขาย

🚨 ห้ามหักกลบ สินทรัพย์/หนี้สิน หรือ รายได้/ค่าใช้จ่าย — เว้นแต่ระเบียบนี้กำหนดเป็นพิเศษ

⚖️ ข้อ 10 — เก็บเอกสาร 5 ปี ⭐

"ให้สหกรณ์เก็บรักษาสมุดบัญชีและเอกสารประกอบการลงบัญชี ไว้ที่สำนักงานสหกรณ์ ไม่น้อยกว่า 5 ปี"

🎯 นับจาก: วันที่ผู้สอบบัญชีแสดงความเห็นต่องบการเงนแล้ว

ดุลพินิจในการตรวจสอบ

🔍 ตรวจ:

1. มีระบบเก็บเอกสารครบ 5 ปี?
2. เอกสารเก็บที่สำนักงานสหกรณ์? (ไม่ใช่บ้านกรรมการ)
3. Backup electronic — สามารถเรียกใช้ได้?

---

📌 หมวด 2: บัญชีที่สำคัญ — ส่วนที่ 1 สินทรัพย์ (ข้อ 11-74)

⚖️ ข้อ 12-13 — เงินสด ⭐

🎯 ข้อ 12 — การบันทึก + เงินสดขาด/เกิน

รายการ	การจัดการ
เงินสด	บันทึกในวันเกิดรายการ
อื่นที่ไม่ใช่เงินสด	บันทึกภายใน 3 วัน

🎯 นิยาม "เงินสด"

✅ รวม: ธนบัตร + เหรียญกษาปณ์ + เช็คที่ยังไม่นำฝาก + เช็คเดินทาง + ดราฟต์ธนาคาร + ธนาณัติ

🚫 ไม่รวม: ดวงตราไปรษณียากร / อากรแสตมป์ / เช็คลงวันที่ล่วงหน้า / ใบยืม / ตั๋วเงิน / พันธบัตร

🎯 เงินสดขาดบัญชี

ตรวจนับ < บัญชี → เงินสดขาดบัญชี
       │
       ├── ผู้รับผิดชอบ → ตั้งเป็น "ลูกหนี้เงินสดขาดบัญชี" + หลักประกัน
       │
       └── ยังไม่มีผู้รับผิดชอบ → ตั้ง "ค่าเผื่อเงินสดขาดบัญชี"
                                  เต็มจำนวน

🎯 เงินสดเกินบัญชี

ตรวจนับ > บัญชี → เงินสดเกินบัญชี
       │
       ├── หาสาเหตุได้ → บันทึกตามประเภทรายการ
       │
       └── หาไม่ได้ → คงไว้จนพ้นอายุความ → โอนเป็นรายได้อื่น

→ กรณีปัดเศษสตางค์: บันทึกเป็นรายได้อื่น/ค่าใช้จ่ายอื่นทันที

🎯 ข้อ 13 — Disclosure

ต้องเปิดเผยในหมายเหตุประกอบงบการเงิน — รายละเอียดเงินสดขาดบัญชี

---

⚖️ ข้อ 16 — ค่าเผื่อเงินฝากสหกรณ์อื่นสงสัยจะสูญ ⭐

🎯 2 กรณีที่ต้องตั้งค่าเผื่อ

(1) ผู้รับฝากไม่สามารถจ่ายคืน

ผู้รับฝากไม่สามารถจ่ายคืนเงินฝาก → ค่าเผื่อเต็มจำนวน

• รายงานต่อที่ประชุมคณะกรรมการ

(2) ผู้รับฝากขาดทุนสะสมเกินกึ่งหนึ่งของทุนเรือนหุ้น + ขาดสภาพคล่อง + ไม่มีแผนปรับปรุง

→ ค่าเผื่อเต็มจำนวน

🎯 ยกเว้น: กำลังจัดทำแผนปรับปรุงตามคำสั่งนายทะเบียน → ทยอยตั้งตามแผน

🎯 การกลับรายการ

หากสหกรณ์ผู้รับฝากฐานะดีขึ้น (ไม่มีขาดทนสะสม) → ระงับการบันทึกค่าเผื่อ

หากได้รับเงินฝากคืน → โอนปิดค่าเผื่อ + บันทึก "เงินฝากสหกรณ์อื่นสงสัยจะสูญ" ในวงเล็บ (เพื่อลดยอดค่าใช้จ่าย)

---

⚖️ ข้อ 18-24 — เงินลงทุน

🎯 ข้อ 18 — 4 ประเภทเงินลงทุน

ประเภท	คำอธิบาย
(1) เงินลงทุนทั่วไป	ตราสารทุน + ตราสารหนี้ที่ไม่อยู่ในความต้องการของตลาด เช่น หุ้นชุมนุมสหกรณ์ / ตั๋วสัญญาใช้เงินจาก ชสอ.
(2) ตราสารหนี้	พันธบัตรรัฐบาล / หุ้นกู้ + รวม "ตราสารหนี้ที่ถือจนครบกำหนด"
(3) ตราสารทุน	หุ้นทุนของกิจการที่อยู่ในตลาด
(4) กองทุน	กองทุนรวม + กองทุนส่วนบุคคล (Private Fund)

🎯 ข้อ 19 — จัดประเภท 2 กลุ่ม

กลุ่ม	ประเภท
(1) อยู่ในความต้องการของตลาด	(1.1) หลักทรัพย์เผื่อขาย / (1.2) ตราสารหนี้ที่จะถือจนครบกำหนด
(2) ไม่อยู่ในความต้องการของตลาด	เงินลงทุนทั่วไป

🎯 ข้อ 22 — การด้อยค่า ⭐

ตราสารหนี้ที่จะถือจนครบกำหนด

เมื่อความเป็นไปได้ค่อนข้างแน่ที่ไม่สามารถเรียกเก็บเงินต้น/ดอกเบี้ย ทั้งหมดหรือบางส่วน

→ คำนวณผลต่างระหว่างมูลค่าตามบัญชีกับราคาตลาด = ขาดทุนจากการด้อยค่า

หลักทรัพย์เผื่อขาย

ดูสัญญาณ: - กิจการประสบปัญหาทางการเงิน - ผิดนัดชำระหนี้ - ผิดเงื่อนไขในสัญญา - ความเป็นไปได้สูงล้มละลาย/ฟื้นฟู - ไม่มีตลาดซื้อขายอีก

เงินลงทุนทั่วไป

มูลค่าตามบัญชี > มูลค่าที่คาดว่าจะได้รับคืน

🎯 เช่น: หุ้นชุมนุมสหกรณ์ — มูลค่าต่อหุ้นที่คำนวณใหม่ใน F/S ของชุมนุม < มูลค่าในข้อบังคับ → ด้อยค่า

🎯 ข้อ 23 — แสดงมูลค่า ณ วันสิ้นปี

ประเภท	แสดงด้วย
เงินลงทุนทั่วไป / ตราสารทุนไม่ในตลาด	ราคาทุน
หลักทรัพย์เผื่อขาย	มูลค่ายุติธรรม
ตราสารหนี้ถือจนครบกำหนด	ราคาทุนตัดจำหน่าย (ใช้อัตราดอกเบี้ยที่แท้จริง)

---

⚖️ ข้อ 25-33 — ลูกหนี้เงินกู้ + ค่าเผื่อหนี้ ⭐⭐⭐

🎯 ข้อ 26 — ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ ⭐⭐⭐ (สำคัญที่สุด)

"ให้สหกรณ์ประมาณการค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญสำหรับลูกหนี้ที่คาดว่าจะเรียกเก็บไม่ได้ ณ วันสิ้นปีทางบัญชี"

🎯 แบ่งตามประเภทสหกรณ์

ประเภทสหกรณ์	ใช้กฎ
ม.33/1(1)-(5) + กลุ่มเกษตรกร ได้แก่: เกษตร / ประมง / นิคม / ร้านค้า / บริการ	ประกาศ กตส. ค่าเผื่อหนี้ฯ (ดู ไฟล์ 02)
ม.33/1(6)-(7) ⭐ ได้แก่: สหกรณ์ออมทรัพย์ + เครดิตยูเนี่ยน	กฎกระทรวง จัดชั้นสินทรัพย์ (รอประกาศ — ใช้ระเบียบ 2544 ไปก่อน — ดู ไฟล์ 03)

🎯 4 รายการที่ต้องหักก่อนคำนวณค่าเผื่อ ⭐⭐⭐

#	รายการ	สิทธิหัก
(1)	เงินรับชำระหนี้หลังวันสิ้นปี ก่อนวันที่ผู้สอบบัญชีแสดงความเห็น	หักได้เต็มจำนวน
(2)	เงินฝากของลูกหนี้ ที่ฝากไว้กับสหกรณ์ + มีสัญญาผูกพันค้ำประกัน + สหกรณ์ถอนเพื่อชำระหนี้ได้	หักได้เต็มจำนวน
(3)	หลักทรัพย์รัฐบาล/รัฐวิสาหกิจ ก.การคลังค้ำ ที่เจ้าของผูกพันค้ำประกัน	หักตามมูลค่าหลักทรัพย์ — ไม่เกินวงเงินจำนำ
(4) ⭐	ที่ดิน / ที่ดิน + อาคาร ที่จดจำนอง	• ราชการประเมิน → หักเต็มจำนวน • ผู้ประเมินรับอนุญาต → หัก 70% ของราคาประเมิน (ไม่เกินวงเงินในสัญญาจำนอง)

ความสำคัญของ 4 รายการนี้

🎯 ผู้สอบบัญชีต้องตรวจ:

1. เงินรับชำระหลังสิ้นปี ก่อน sign-off → ต้องดู bank statement + สมุดเงินสด
2. เงินฝากค้ำประกัน → ต้องดู agreement + มีสิทธิหักจริงไหม
3. หลักทรัพย์ค้ำ → ต้องดูสัญญาจำนำ + วงเงิน
4. ที่ดินจำนอง → ต้องดูสัญญาจำนอง + ใบประเมินราคา (ราชการ vs ผู้ประเมินรับอนุญาต)

---

🎯 ข้อ 30 — เงื่อนไขตัดจำหน่ายหนี้สูญ (7 ลักษณะ)

ลูกหนี้ที่ตัดเป็นหนี้สูญได้ ต้องเป็นหนี้จากการประกอบกิจการสหกรณ์ + มีลักษณะใดลักษณะหนึ่ง:

#	เงื่อนไข
(1)	มีหลักฐานติดตามทวงถามตามสมควร / ฟ้องคดีแล้ว → ไม่ได้รับชำระ
(2)	ลูกหนี้ตาย / ศาลพิพากษาเป็นคนสาบสูญ → ไม่มีทรัพย์
(3)	ลูกหนี้เลิกกิจการ + เจ้าหนี้รายอื่นมีบุริมสิทธิเหนือทรัพย์
(4)	ฟ้องคดีแพ่ง → คำบังคับศาลแล้ว → ลูกหนี้ไม่มีทรัพย์
(5)	ฟ้องคดีล้มละลาย → ประนอมหนี้ → ศาลเห็นชอบ
(6)	ศาลพิพากษาเป็นบุคคลล้มละลาย + แบ่งทรัพย์สินครั้งแรกแล้ว
(7)	หนี้รวม ≤ 30,000 บาท + ติดตามแล้ว + ค่าฟ้องไม่คุ้มหนี้

🎯 ข้อ 31 — ขั้นตอนตัดจำหน่ายหนี้สูญ

1. ตั้งค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญเต็มจำนวน
   (ในการปิดบัญชีประจำปีก่อน)
       │
       ▼
2. กำหนดวาระประชุมใหญ่
   พร้อมข้อมูลแนบ:
   • จำนวนหนี้
   • คำชี้แจงสภาพหลักฐาน + การติดตาม
   • เหตุผลในการขอตัด
   • ความเห็นของ กก.
       │
       ▼
3. มติที่ประชุมใหญ่ — เกินกึ่งหนึ่ง
       │
       ▼
4. บันทึกใน รายงานการประชุม:
   "การอนุมัติตัดจำหน่ายหนี้สูญเป็นเพียงการปฏิบัติทางบัญชี
    มิได้เป็นการระงับซึ่งสิทธิเรียกร้อง"

→ บันทึกบัญชี: ลดยอดลูกหนี้ + โอนกลับค่าเผื่อหนี้สงสัย + บันทึกเป็นค่าใช้จ่าย "หนี้สูญ"

🎯 ข้อ 32 — เมื่อได้รับชำระหลังตัดจำหน่ายแล้ว

→ บันทึกกลับลูกหนี้ + ค่าเผื่อ + บันทึก"หนี้สูญรับคืน" เป็นรายได้

---

⚖️ ข้อ 34-46 — สินค้าคงเหลือ

🎯 ข้อ 35 — Periodic Inventory

ใช้วิธีบันทึกบัญชีสินค้าคงเหลือเมื่อวันสิ้นปี (Periodic) + ทะเบียนคุมสินค้าทุกครั้ง

🎯 ข้อ 38 — ตรวจนับสิ้นปี

ตรวจนับ ณ วันสิ้นปีทางบัญชี โดยผู้ไม่มีหน้าที่เก็บรักษาสินค้า

เป็นกรรมการตรวจนับ ≥ 3 คน

🎯 ข้อ 40 — มูลค่าสินค้าคงเหลือ

ใช้ ราคาทุน หรือมูลค่าสุทธิที่จะได้รับ — ใดต่ำกว่า (Lower of Cost or NRV)

วิธีคำนวณ

วิธี	คำอธิบาย
FIFO (เข้าก่อนออกก่อน)	ของก่อนถูกขายก่อน
Weighted Average	ราคาทุนรวม ÷ จำนวนหน่วย

→ ใช้วิธีเดียวอย่างสม่ำเสมอ

---

⚖️ ข้อ 50-52 — ที่ดินแทนการชำระหนี้รอขาย

🎯 ข้อ 50 — การบันทึก

รายการ	หลักเกณฑ์
ราคาประเมินโดยทางราชการ	บันทึกเต็มจำนวน
ผู้ประเมินรับอนุญาต	บันทึก70% ของราคาประเมิน

→ ตรวจสอบเอกสารสิทธิ์ทุกวันสิ้นปี

→ ถ้ามูลค่า > จำนวนหนี้ → ส่วนเกินบันทึกเป็น "ส่วนเกินมูลค่าที่ดินฯ" ในทุนของสหกรณ์

🎯 ข้อ 51 — เมื่อขาย

→ บันทึกกลับส่วนเกนมูลค่า → รับรู้กำไร/ขาดทุน

---

⚖️ ข้อ 53-60 — ที่ดิน อาคาร และอุปกรณ์

🎯 ข้อ 57 — ตีราคาใหม่

สหกรณ์ตีราคาใหม่ได้ตามมูลค่ายุติธรรม โดยผู้ประเมินมูลค่าทรัพย์สินรับอนุญาต

รอบเวลา ≥ 5 ปี ของสหกรณ์

→ ตีราคาเฉพาะบางรายการไม่ได้ — ต้องตีทั้งประเภท

🎯 ข้อ 58 — ค่าเสื่อมราคา ⭐⭐⭐

อัตราค่าเสื่อมราคาตามประเภทสินทรัพย์

ประเภท	อัตราต่อปี
(ก) อาคารถาวร / สิ่งปลูกสร้าง	2.5% - 10%
(ข) เครื่องสีข้าว / เครื่องจักรกล / เครื่องยนต์	5% - 20%
(ค) เรือยนต์ + อุปกรณ์เรือ	10% - 15%
(ง) รถยนต์	10% - 20%
(จ) ครุภัณฑ์ + อุปกรณ์สำนักงาน	10% - 20%
(ฉ) เครื่องคอมพิวเตอร์ + อุปกรณ์	20% - 25%

→ ที่ดิน — ไม่ตัดค่าเสื่อม

กฎเพิ่มเติม

• สินทรัพย์ที่อายุการใช้ไม่เต็มปี → คำนวณตามวัน (1 ปี = 365 วัน)
• ค่าเสื่อมราคางวดสุดท้าย → คงเหลือ 1 บาท/หน่วย

วิธีคำนวณ 2 วิธี

วิธี	ใช้กรณี
เส้นตรง (Straight-line)	สินทรัพย์เสื่อมตามเวลา — เท่ากันทุกปี
ผลรวมจำนวนปี (Sum-of-Years-Digits)	สินทรัพย์มีประสิทธิภาพสูงในระยะแรก

→ ใช้วิธีเดียวอย่างสม่ำเสมอตลอดอายุของสินทรัพย์

---

⚖️ ข้อ 61-64 — สินทรัพย์ไม่มีตัวตน

🎯 ข้อ 62 — การตัดจำหน่าย

ประเภท	อายุตัดจำหน่าย
อายุการใช้ประโยชน์จำกัด	ตามอายุจริง
อายุไม่จำกัด	ตามอัตราค่าเสื่อมราคาอาคารที่ระบุไว้
ถ้าไม่มีอัตราที่กำหนด	ไม่เกิน 10 ปี

→ ใช้วิธีเส้นตรง

---

⚖️ ข้อ 65-66 — ค่าใช้จ่ายรอตัดบัญชี

🎯 ข้อ 65

รายการ	หลักเกณฑ์
เนื้อหา	ค่าใช้จ่าย/ต้นทุนที่เป็นประโยชน์ระยะยาว เช่น ค่าปรับปรุง / ตกแต่ง
ตัดจำหน่าย	ไม่เกิน 5 ปี

---

⚖️ ข้อ 67-74 — สินทรัพย์ที่รับบริจาค

🎯 ข้อ 67 — ผู้บริจาคไม่กำหนดวัตถุประสงค์

→ บันทึกคู่กับทุนสำรอง

🎯 ข้อ 68 — ผู้บริจาคกำหนดวัตถุประสงค์

→ บันทึกคู่กับ "ทุนเพื่อการนั้น" (ภาระผูกพัน) → เมื่อใช้ตามวัตถุประสงค์ → ลดยอดทุนเพื่อการนั้น

🎯 ข้อ 70 — รับบริจาคที่ดิน

→ บันทึกคู่กับทุนสำรอง ตามมูลค่ายุติธรรม

---

📌 หมวด 2 — ส่วนที่ 2-5: หนี้สิน + ทุน + รายได้ + ค่าใช้จ่าย

⚖️ ข้อ 75-76 — หนี้สิน

🎯 จัดประเภท 2 กลุ่ม

ประเภท	คำอธิบาย
หนี้สินหมุนเวียน	ชำระภายในรอบปีบัญชีถัดไป
หนี้สินไม่หมุนเวียน	ชำระเกินรอบปีบัญชีถัดไป

⚖️ ข้อ 77-78 — ทุนของสหกรณ์

🎯 องค์ประกอบ

• ทุนเรือนหุ้น
• ทุนสำรองตามกฎหมาย
• ทุนสะสมตามข้อบังคับ
• กำไร (ขาดทุน) จากเงินลงทุนที่ยังไม่เกิดขึ้น
• ส่วนเกินทุนจากการตีราคาสินทรัพย์
• กำไรสุทธิ

→ ขาดทุนสุทธิ หักจากทุนสำรองก่อน

⚖️ ข้อ 79-82 — รายได้ + ค่าใช้จ่าย

→ ใช้เกณฑ์คงค้าง (ตามข้อ 7)

→ วัดมูลค่าด้วยมูลค่ายุติธรรมของสิ่งตอบแทน

---

📌 หมวด 3: งบการเงน (ข้อ 83-84)

⚖️ ข้อ 83 — 6 คุณลักษณะเชิงคุณภาพ ⭐

┌──────────────────────────────────────────┐
│  คุณภาพของงบการเงิน                       │
├──────────────────────────────────────────┤
│  (1) ความสามารถเข้าใจได้                  │
│  (2) ความเกี่ยวข้องกับการตัดสินใจ          │
│  (3) ความเชื่อถือได้ ⭐                   │
│      ├ การเป็นตัวแทนอันเที่ยงธรรม         │
│      ├ เนื้อหาสำคัญกว่ารูปแบบ              │
│      ├ ความเป็นกลาง                      │
│      ├ ความระมัดระวัง                    │
│      └ ความครบถ้วน                      │
│  (4) การเปรียบเทียบกันได้                  │
└──────────────────────────────────────────┘

→ สอดคล้องกับ TFRS Conceptual Framework

🎯 องค์ประกอบของงบการเงิน

งบ	เนื้อหา
งบแสดงฐานะการเงิน	สินทรัพย์ + หนี้สิน + ทุน
งบกำไรขาดทุน	รายได้ − ค่าใช้จ่าย
งบกระแสเงินสด	กิจกรรมดำเนินงาน + ลงทุน + จัดหาเงิน
งบประกอบอื่น	ตามแบบ กตส.

---

📌 หมวด 4: การเปิดเผยข้อมูล (ข้อ 85-86)

⚖️ ข้อ 85 — หมายเหตุประกอบงบการเงน 4 ส่วน ⭐

ส่วน	เนื้อหา
(1)	สรุปนโยบายการบัญชีที่สำคัญ — แสดงในส่วนแรก
(2)	ข้อมูลเพิ่มเติม + รายละเอียดประกอบรายการในงบ
(3)	ข้อมูลเพิ่มเติมที่ไม่ได้แสดง — เช่น Subsequent Events / Contingent
(4) ⭐	ข้อมูลการดำเนินธุรกิจ/กิจกรรมที่ไม่เป็นไปตามกฎหมายสหกรณ์

ข้อ 85(4) — สำคัญต่อผู้สอบบัญชี

🎯 ตัวอย่างที่ต้องเปิดเผย:

• การเปลี่ยนสัญญาเงินฝาก → สัญญาเงินกู้ (หรือกลับกัน) โดยไม่มีการรับ-จ่ายเงิน
• การกระทำที่อาจไม่เป็นไปตามกฎหมาย แม้ตามข้อบังคับสหกรณ์

→ ต้อง disclose ใน F/S ทุกกรณี

⚖️ ข้อ 86 — มาตรฐานที่ใช้นอกเหนือ

วิธีปฏิบัติทางบัญชี + รูปแบบงบการเงนที่นอกเหนือจากระเบียบนี้

→ ใช้มาตรฐานการรายงานทางการเงนของสภาวิชาชีพบัญชี (TFRS) หรือประกาศ กตส.

---

📌 บทเฉพาะกาล (ข้อ 87-88)

⚖️ ข้อ 87 — ระเบียบเดิม

ระเบียบ + ประกาศ + คำสั่งเดิม → ใช้บังคับต่อไปได้เท่าที่ไม่ขัดหรือแย้งกับระเบียบนี้

⚖️ ข้อ 88 — สอ./คย. หัก ณ ที่จ่าย ⭐⭐⭐

"การประมาณการค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญสำหรับ สอ. + คย. ที่เรียกเก็บเงินงวดชำระหนี้จากสมาชิกโดยการหัก ณ ที่จ่าย

ให้ถือปฏิบัติตามระเบียบ พ.ศ. 2544 ไปก่อน

จนกว่ากฎกระทรวงการจัดชั้นสินทรัพย์และการกันเงินสำรองจะมีผลใช้บังคับ"

🎯 ความสำคัญ: - ระเบียบ 2544 ยังบังคับใช้กับ สอ./คย. ที่หัก ณ ที่จ่าย - รอกฎกระทรวงใหม่ — ปัจจุบัน (2569) ยังไม่ออก - ดูรายละเอียดใน ไฟล์ 03 — ค่าเผื่อหนี้ หัก ณ ที่จ่าย

---

🎯 ดุลพินิจในการตรวจสอบ

🔍 Compliance Checklist หลัก (Top 15)

#	รายการ	ข้อ
1	บันทึกบัญชีตามเกณฑ์คงค้าง	7
2	เก็บเอกสาร 5 ปี	10
3	เงินสด — บันทึกในวันเกิด + อื่นใน 3 วัน	12
4	ค่าเผื่อเงินสด/เงินฝากสหกรณ์อื่นสงสัยจะสูญ	12, 16
5	ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ + 4 รายการหักก่อน	26 ⭐
6	ตัดหนี้สูญ ผ่านที่ประชุมใหญ่	31
7	ตรวจนับสินค้า สิ้นปี + กรรมการ ≥ 3 คน	38
8	Lower of Cost or NRV สำหรับสินค้า	40
9	ที่ดินแทนการชำระหนี้ — ราชการเต็ม / ผู้ประเมิน 70%	50
10	ค่าเสื่อมราคาตามอัตรา 6 ประเภท	58 ⭐
11	ตีราคาใหม่ ทุก 5 ปี	57
12	สินทรัพย์ไม่มีตัวตน ตัดจำหน่ายไม่เกิน 10 ปี	62
13	ค่าใช้จ่ายรอตัดบัญชี ไม่เกิน 5 ปี	65
14	หมายเหตุประกอบงบ ครบ 4 ส่วน	85
15	การเปิดเผยกิจกรรมที่อาจไม่ถูกกฎหมาย	85(4)

🚨 Red Flags

Red Flag	ผลกระทบ
ใช้เกณฑ์เงินสด	ผิดข้อ 7
ค่าเผื่อหนี้ ไม่หัก 4 รายการก่อน	ผิดข้อ 26
ตัดหนี้สูญโดยไม่ผ่านที่ประชุมใหญ่	ผิดข้อ 31
ที่ดินแทนการชำระหนี้ บันทึก 100% (ผู้ประเมิน)	ผิดข้อ 50 — ต้อง 70%
ค่าเสื่อมใช้อัตรานอกเกณฑ์	ผิดข้อ 58
เปลี่ยนวิธีค่าเสื่อมไม่ disclose	ผิดข้อ 85
เปลี่ยนสัญญาเงินฝาก ↔ กู้ ไม่ disclose	ผิดข้อ 85(4) ⭐

📝 Sample Audit Procedures

ระเบียบ 2563 — Audit Plan สำหรับงบ ปี 2569
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━

1. Engagement Acceptance
   ✓ ตรวจ Permanent File — ระเบียบของสหกรณ์
   ✓ Confirm Going Concern (ข้อ 6)

2. Risk Assessment (TSA 315)
   ✓ ตรวจระบบบัญชี + IC
   ✓ ระบุ Significant Account ตามระเบียบ 2563

3. Substantive Procedures

   เงินสด (ข้อ 12-13)
   ✓ Cash Count ณ วันสิ้นปี
   ✓ ตรวจ Cash Cut-off
   ✓ Cash Reconciliation

   ลูกหนี้เงินกู้ (ข้อ 25-33)
   ✓ ตรวจ aging report
   ✓ Test ค่าเผื่อหนี้สงสัย — 4 รายการหักก่อน
   ✓ ตรวจหลักประกัน + ใบประเมิน
   ✓ Subsequent receipt — ก่อน sign-off

   เงินลงทุน (ข้อ 18-24)
   ✓ Confirm + Valuation
   ✓ Test การด้อยค่า

   ที่ดิน อาคาร (ข้อ 53-60)
   ✓ ตรวจ register + ค่าเสื่อม
   ✓ Physical inspection

4. F/S Review (ข้อ 83-86)
   ✓ ตรวจ disclosure 4 ส่วน
   ✓ Check completeness

---

📚 ข้อสำคัญที่อ้างถึงบ่อย

ข้อ	เนื้อหา	⭐
ข้อ 7	เกณฑ์คงค้าง	⭐⭐⭐
ข้อ 10	เก็บ 5 ปี	⭐
ข้อ 12-13	เงินสด + ขาด/เกิน	⭐⭐
ข้อ 16	ค่าเผื่อเงินฝาก สอ.อื่น	⭐⭐
ข้อ 22	ด้อยค่าเงินลงทุน	⭐⭐
ข้อ 26 ⭐⭐⭐	ค่าเผื่อหนี้ + 4 รายการหัก	⭐⭐⭐
ข้อ 30-31	ตัดหนี้สูญ	⭐⭐
ข้อ 38	ตรวจนับสินค้า กก. 3 คน	⭐⭐
ข้อ 50	ที่ดินแทนชำระหนี้ — 70%	⭐⭐
ข้อ 58	ค่าเสื่อม 6 ประเภท	⭐⭐⭐
ข้อ 85	หมายเหตุประกอบงบ 4 ส่วน	⭐⭐⭐
ข้อ 88	บทเฉพาะกาล สอ./คย. หัก ณ ที่จ่าย	⭐⭐⭐

---

🧭 Footer Navigation

⬅️ ก่อนหน้า: Group 7 ภาพรวม
ถัดไป ➡️ 2. ค่าเผื่อหนี้ — ไม่หัก ณ ที่จ่าย

🏠 ขึ้นบน: กลุ่ม C: กฎหมายที่เกี่ยวกับสหกรณ์

---

แหล่งอ้างอิง

• ระเบียบนายทะเบียนสหกรณ์ ว่าด้วยการบัญชีของสหกรณ์ พ.ศ. 2563 — ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 137/พิเศษ 238 ง/หน้า 11/9 ต.ค. 2563
• พ.ร.บ.สหกรณ์ พ.ศ. 2542 ม.16(2)(8) + ม.65 + ม.66 — แม่บท
• TFRS — มาตรฐานการรายงานทางการเงน (อ้างอิงสำหรับเรื่องที่ระเบียบไม่ครอบคลุม)
• TSA 315 + 330 + 540 — มาตรฐานการสอบบัญชี