ตารางสรุปและสูตรคำนวณวงเงินการกู้ยืม¶
ภาพรวม
หน้านี้รวบรวมสูตรคำนวณ ตารางสรุป และตัวอย่างการคำนวณวงเงินการกู้ยืมของสหกรณ์ตามระเบียบ 2561 — เป็น quick reference สำหรับใช้งานจริงในระหว่างการสอบบัญชี
เนื้อหาเต็มของระเบียบดูได้ที่ 01-regulation-2561.md
🎯 สูตรคำนวณวงเงินการกู้ยืม¶
สูตรหลัก (ข้อ 7.2.2)¶
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ วงเงินการกู้ยืมสูงสุด = │
│ │
│ (ทุนเรือนหุ้นที่ชำระแล้ว + ทุนสำรอง) × ค่าสัมประสิทธิ์ │
│ │
│ * ใช้ยอดจาก "งบทดลอง ณ วันสิ้นเดือนสุดท้ายก่อนวันประชุมใหญ่" │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
กรณีสหกรณ์มีผลขาดทุนสะสม¶
┌─────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ │
│ ฐานคำนวณ = (ทุนเรือนหุ้น − ผลขาดทุนสะสม) + ทุนสำรอง │
│ │
│ * ใช้ทุนเรือนหุ้น "หลังหักผลขาดทุนสะสม" แล้ว │
│ │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────┘
เงื่อนไขเพิ่ม
หากผลขาดทุนสะสม > กึ่งหนึ่งของทุนเรือนหุ้น → ต้องเสนอแผนฟื้นฟูให้ที่ประชุมใหญ่เห็นชอบด้วย และวงเงินต้อง:
- ไม่เกินกว่าหลักเกณฑ์ในข้อ 7.2.2 หรือ
- เท่ากับที่สหกรณ์ก่อหนี้ภาระผูกพันไว้แล้ว (เลือกอันต่ำกว่า)
📊 ตารางค่าสัมประสิทธิ์ (ข้อ 7.2.2)¶
| ลำดับ | ประเภทสหกรณ์ | ค่าสัมประสิทธิ์ | เหตุผล |
|---|---|---|---|
| (1) | สหกรณ์ออมทรัพย์ | 1.5 เท่า | ความเสี่ยงด้านสภาพคล่องสูง (เงินรับฝากจากสมาชิกเป็นแหล่งทุนหลัก) |
| (2) | สหกรณ์ร้านค้า | 10 เท่า | ธุรกิจซื้อมาขายไป — ต้องการเงินทุนหมุนเวียนสูง |
| (3) | สหกรณ์การเกษตร, ประมง, นิคม, บริการ, เครดิตยูเนี่ยน | 5 เท่า | กิจกรรมหลากหลาย ความเสี่ยงปานกลาง |
ลูกค้าสำนักงาน — จุดที่ต้องระวัง
- สหกรณ์ออมทรัพย์ → 1.5 เท่า ✅ (เพดานเข้มที่สุด)
- สหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน → 5 เท่า ✅ (ผ่อนกว่า สอ. 3.3 เท่า)
⚠️ ทั้งสองประเภทแม้ดำเนินธุรกิจคล้ายกัน (รับฝากเงิน + ให้กู้แก่สมาชิก) แต่ค่าสัมประสิทธิ์ต่างกันชัดเจน — ต้องตรวจให้ตรงประเภทตามที่จดทะเบียน
🔢 ตัวอย่างการคำนวณ¶
ตัวอย่างที่ 1 — สหกรณ์ออมทรัพย์ (กรณีปกติ)¶
ข้อมูลสหกรณ์ออมทรัพย์ ABC จำกัด ณ วันที่ 31 ธ.ค. 2568:
| รายการ | จำนวน (บาท) |
|---|---|
| ทุนเรือนหุ้นที่ชำระแล้ว | 500,000,000 |
| ทุนสำรอง | 80,000,000 |
| รวมฐานคำนวณ | 580,000,000 |
คำนวณวงเงินการกู้ยืม:
580,000,000 × 1.5 = 870,000,000 บาท
สรุป: สหกรณ์ ABC สามารถขอความเห็นชอบวงเงินการกู้ยืมสูงสุดไม่เกิน 870 ล้านบาท
ตัวอย่างที่ 2 — สหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน (กรณีปกติ)¶
ข้อมูลสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน XYZ จำกัด ณ วันที่ 30 พ.ย. 2568:
| รายการ | จำนวน (บาท) |
|---|---|
| ทุนเรือนหุ้นที่ชำระแล้ว | 100,000,000 |
| ทุนสำรอง | 15,000,000 |
| รวมฐานคำนวณ | 115,000,000 |
คำนวณวงเงินการกู้ยืม:
115,000,000 × 5 = 575,000,000 บาท
สรุป: สหกรณ์ XYZ สามารถขอความเห็นชอบวงเงินการกู้ยืมสูงสุดไม่เกิน 575 ล้านบาท
ตัวอย่างที่ 3 — สหกรณ์ออมทรัพย์มีขาดทุนสะสม (เกินกึ่งหนึ่ง)¶
ข้อมูลสหกรณ์ออมทรัพย์ DEF จำกัด:
| รายการ | จำนวน (บาท) |
|---|---|
| ทุนเรือนหุ้นที่ชำระแล้ว | 200,000,000 |
| ขาดทุนสะสม | (120,000,000) |
| ทุนสำรอง | 5,000,000 |
| หนี้ที่ก่อภาระผูกพันไว้แล้ว | 150,000,000 |
ตรวจสอบเงื่อนไข:
- ขาดทุนสะสม 120 ล้าน vs ทุนเรือนหุ้น 200 ล้าน → ขาดทุน 60% ของทุนเรือนหุ้น (เกินกึ่งหนึ่ง ✅)
- → ต้องเสนอแผนฟื้นฟูต่อที่ประชุมใหญ่
คำนวณ:
ฐานคำนวณ = (200,000,000 − 120,000,000) + 5,000,000
= 85,000,000 บาท
หลักเกณฑ์ทั่วไป (1.5 เท่า) = 85,000,000 × 1.5
= 127,500,000 บาท
หนี้ที่ก่อภาระผูกพันไว้แล้ว = 150,000,000 บาท
สรุป: เปรียบเทียบ 127.5 ล้าน vs 150 ล้าน → ใช้ตัวที่ต่ำกว่า = 127.5 ล้านบาท
ผลกระทบ
สหกรณ์ DEF ก่อหนี้ไว้แล้ว 150 ล้าน แต่ขอเห็นชอบได้ไม่เกิน 127.5 ล้าน → ต้องเข้าบทเฉพาะกาลข้อ 11.2:
- ขอความเห็นชอบเกินกว่าหลักเกณฑ์เฉพาะส่วนที่ก่อหนี้ไว้แล้ว
- จัดทำแผนปรับลดให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ภายในไม่เกิน 5 ปีบัญชี
ตัวอย่างที่ 4 — สหกรณ์มีส่วนขาดแห่งทุน (ข้อ 7.4)¶
ข้อมูลสหกรณ์ GHI จำกัด:
| รายการ | จำนวน (บาท) |
|---|---|
| ทุนเรือนหุ้นที่ชำระแล้ว | 50,000,000 |
| ขาดทุนสะสม | (70,000,000) |
| ทุนสำรอง | 0 |
| หนี้ที่ก่อภาระผูกพันไว้แล้ว | 30,000,000 |
ตรวจสอบเงื่อนไข:
- ขาดทุนสะสม 70 ล้าน > ทุนเรือนหุ้น 50 ล้าน → มีส่วนขาดแห่งทุน (ข้อ 7.4 ใช้บังคับ)
ผลการพิจารณา:
- ต้องเสนอแผนฟื้นฟูต่อที่ประชุมใหญ่
- วงเงินกู้ยืมโดยปกติ → ไม่เกิน 30,000,000 บาท (ไม่เกินวงเงินที่ก่อหนี้ภาระผูกพันไว้แล้ว)
- ข้อยกเว้น: หากได้รับความช่วยเหลือกู้ยืมเงินโดยเฉพาะเจาะจงจากสถาบันการเงิน/กองทุน → ระบุในแผนฟื้นฟูได้ และกู้ได้เฉพาะจากผู้ที่ระบุในแผนเท่านั้น
📋 ตารางสรุป 4 กลุ่มการพิจารณา (ข้อ 6)¶
| กลุ่ม | เงื่อนไข | เกณฑ์การพิจารณา |
|---|---|---|
| 6.1 | สหกรณ์จดทะเบียนใหม่ ≤ 3 ปี | ตามแผนการจัดหาเงินทุนในแผนดำเนินการที่ยื่นจดทะเบียน |
| 6.2 | หลักเกณฑ์ทั่วไป (สหกรณ์ดำเนินงาน > 3 ปี) | ตามค่าสัมประสิทธิ์ในข้อ 7.2.2 |
| 6.3 | ขอเกินกว่าหลักเกณฑ์ทั่วไป | ได้เฉพาะกรณีเข้าร่วมโครงการรัฐบาล (ชั่วคราว) |
| 6.4 | มีส่วนขาดแห่งทุน (ขาดทุนสะสม > ทุนเรือนหุ้น) | ตามแผนฟื้นฟู + ไม่เกินวงเงินที่ก่อหนี้ผูกพันไว้แล้ว |
📅 ตารางสรุปเวลาและกำหนดการ¶
| เหตุการณ์ | ระยะเวลา | อ้างอิง |
|---|---|---|
| ยื่นขอความเห็นชอบหลังประชุมใหญ่มีมติ | ภายใน 30 วัน | ข้อ 8 |
| ถือใช้วงเงินปีก่อนระหว่างรอประชุมใหญ่ใหม่ | ไม่เกิน 150 วัน นับแต่วันสิ้นปีบัญชี | ข้อ 10 |
| ปรับลดวงเงินส่วนเกินตามบทเฉพาะกาล | ไม่เกิน 5 ปีบัญชี | ข้อ 11.2 |
🗂️ Checklist เอกสารประกอบการยื่นคำขอ (ข้อ 9)¶
เอกสารทั่วไป (ทุกกรณี)¶
- [ ] หนังสือขอความเห็นชอบกำหนดวงเงินการกู้ยืม (ข้อ 9.1)
- [ ] สำเนารายงานการประชุมใหญ่ครั้งที่มีมติเห็นชอบ (ข้อ 9.2)
- [ ] งบการเงินประจำปีที่ผ่านการตรวจสอบจากผู้สอบบัญชี หรือรายงานประจำปี (ข้อ 9.3)
- [ ] งบทดลอง ณ วันสิ้นเดือนสุดท้ายก่อนวันประชุมใหญ่ (ข้อ 9.3)
- [ ] ลายเซ็นประธานกรรมการรับรองทุกแผ่น (ข้อ 9.5)
เอกสารเฉพาะกรณี¶
กรณีจดทะเบียนใหม่:
- [ ] แผนการจัดหาเงินทุนตามแผนดำเนินการ (ข้อ 9.4(1))
- [ ] สำเนารายงานการประชุมใหญ่ทบทวนแผน (ถ้ามี)
กรณีเข้าร่วมโครงการรัฐบาล (ข้อ 7.3):
- [ ] สำเนารายงานประชุมใหญ่/คณะกรรมการดำเนินการมีมติอนุมัติเกินวงเงิน (ข้อ 9.4(2))
- [ ] โครงการที่จะเข้าร่วม
- [ ] แผนการดำเนินงาน
- [ ] แผนการจัดหาและใช้เงินทุน (ระบุระยะเวลาในการเข้าร่วม)
🔁 Flowchart ขั้นตอนการขออนุมัติ¶
┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 1. คณะกรรมการดำเนินการเสนอวาระการกำหนดวงเงิน │
│ ต่อที่ประชุมใหญ่ (ข้อ 8) │
└──────────────────────────────────────────────────────────┘
↓
┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 2. ที่ประชุมใหญ่มีมติเห็นชอบ │
└──────────────────────────────────────────────────────────┘
↓
┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 3. ยื่นขอความเห็นชอบต่อนายทะเบียนสหกรณ์ │
│ ภายใน 30 วัน นับแต่วันประชุมใหญ่ (ข้อ 8) │
└──────────────────────────────────────────────────────────┘
↓
┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 4. นายทะเบียนสหกรณ์พิจารณาให้ความเห็นชอบ │
└──────────────────────────────────────────────────────────┘
↓
┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 5. ดำเนินการให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์และแผนการดำเนินงาน │
│ (ข้อ 10) — ห้ามก่อหนี้เกินวงเงินที่ได้รับอนุมัติ │
└──────────────────────────────────────────────────────────┘
↓
┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
│ 6. รายงานขอความเห็นชอบทุกปี (ข้อ 10) │
│ ถ้ายังไม่ประชุมใหญ่ — ใช้วงเงินเดิมได้ไม่เกิน 150 วัน │
└──────────────────────────────────────────────────────────┘
⚠️ ประเด็นที่ผู้สอบบัญชีต้องระวังเป็นพิเศษ¶
Top 5 ที่มักเจอผิดพลาด
- คำนวณบนยอด ณ วันสิ้นปีแทน "งบทดลอง ณ วันสิ้นเดือนสุดท้ายก่อนวันประชุมใหญ่" — ผิด ใช้ฐานตามข้อ 7.2.1 เท่านั้น
- ลืมหักผลขาดทุนสะสมจากทุนเรือนหุ้น — ทำให้วงเงินกู้สูงกว่าจริง
- ก่อหนี้เกินวงเงินที่ได้รับอนุมัติ — มาตรา 47 ห้าม — ตรวจยอดเงินกู้ + ค้ำประกันจริง vs วงเงินที่นายทะเบียนเห็นชอบ
- ใช้วงเงินปีก่อนเกิน 150 วันโดยยังไม่มีประชุมใหญ่ — เป็นข้อบกพร่อง
- สหกรณ์ครเดิตยูเนี่ยน แต่ใช้สัมประสิทธิ์สหกรณ์ออมทรัพย์ (1.5) — ต้องใช้ 5 เท่า
ดูรายละเอียดเชิงสอบบัญชีเพิ่มเติมที่ 03-audit-implications.md
เชื่อมโยงกับเอกสารอื่น¶
- ภาพรวมของหมวด: กลับหน้า index
- เนื้อหาเต็มของระเบียบ: 01-regulation-2561.md
- นัยต่อการสอบบัญชี: 03-audit-implications.md