หมวด 2 ส่วน 2: หนี้สิน (ข้อ 75-76)

ขอบเขตของส่วนนี้

หมวด 2 ส่วน 2 ครอบคลุมการบัญชีหนี้สินของสหกรณ์ — เป็นส่วนสั้น มีเพียง 2 ข้อ:

• ข้อ 75 — บัญชีหนี้สิน (ประเภทและการรับรู้)
• ข้อ 76 — การเปิดเผยข้อมูลหนี้สิน

การวัดมูลค่าใช้หลักการตามข้อ 9 ในหมวด 1 (บททั่วไป) คือใช้ ราคาทุน เป็นหลัก

ข้อ 75 — บัญชีหนี้สิน

วรรค 1: ขอบเขตของหนี้สิน

ให้สหกรณ์บันทึกบัญชีหนี้สิน สำหรับรายการภาระผูกพันในปัจจุบันของสหกรณ์ ที่เป็นผลของเหตุการณ์ในอดีต ซึ่งการชำระภาระผูกพันนั้นคาดว่าจะส่งผลให้สหกรณ์สูญเสียทรัพยากรที่มีประโยชน์เชิงเศรษฐกิจ

วรรค 2: ประเภทของหนี้สิน

ให้สหกรณ์บันทึกบัญชีหนี้สินแยกออกตามประเภท ดังนี้:

(1) เงินเบิกเกินบัญชีธนาคารและเงินกู้ยืมระยะสั้น

หมายถึง เงินกู้ยืมจากธนาคารหรือสถาบันการเงน หรือบุคคลอื่น รวมทั้งหนี้สินตามตั๋วเงินจ่าย ที่จะต้องจ่ายชำระคืนภายในระยะเวลาไม่เกิน 1 ปี หรือเกิน 1 ปี ถ้ารอบระยะเวลาดำเนินงานตามปกติของสหกรณ์ยาวกว่า 1 ปี

(2) เงินรับฝาก

หมายถึง เงินที่สมาชิกหรือบุคคลภายนอกนำมาฝากกับสหกรณ์ตามประเภทของเงินรับฝากที่กำหนดไว้ในข้อบังคับสหกรณ์

(3) หนี้สินหมุนเวียนอื่น

ประกอบด้วย หนี้สินหมุนเวียนอื่นๆ ที่ไม่อาจจัดอยู่ในประเภทของ (1) และ (2) เช่น:

• เจ้าหนี้การค้า
• เจ้าหนี้อื่น
• เงินรอจ่ายคืน
• ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่ายค้างจ่าย
• ค่าใช้จ่ายค้างจ่าย
• รายได้รับล่วงหน้า

(4) เงินกู้ยืมระยะยาว

หมายถึง เงินที่สหกรณ์กู้ยืมจากธนาคารหรือสถาบันการเงน หรือชุมนุมสหกรณ์ หรือสหกรณ์อื่น หรือบุคคลอื่น ซึ่งมีกำหนดชำระคืนเกินกว่า 1 ปี หรือมีกำหนดชำระคืนเกินรอบระยะเวลาการดำเนินงานตามปกติของสหกรณ์

(5) หนี้สินไม่หมุนเวียนอื่น

ประกอบด้วย หนี้สินไม่หมุนเวียนอื่นๆ ที่ไม่อาจจัดอยู่ในประเภทของ (4) เช่น:

• ประมาณการหนี้สินผลประโยชน์ของพนักงานที่จะจ่ายเป็นค่าชดเชยเมื่อพนักงานเกษียณอายุ
• เงินบำเหน็จรับของพนักงาน

วรรค 3: เกณฑ์การวัดมูลค่า

ให้สหกรณ์บันทึกหนี้สินด้วยราคาทุน

นัยต่อการสอบบัญชี — บัญชีหนี้สิน

1. เงินรับฝาก เป็นหนี้สินที่สำคัญที่สุดของสหกรณ์ออมทรัพย์/เครดิตยูเนียน:

   • ตรวจประเภทเงินรับฝาก ตรงตาม ข้อบังคับ + ระเบียบเงินรับฝาก ของสหกรณ์
   • ตรวจ อัตราดอกเบี้ย ตรงตามมติคณะกรรมการดำเนินการ
   • ขอ Confirmation จากสมาชิกผู้ฝาก (sampling) — TSA 505
   • ตรวจ ดอกเบี้ยค้างจ่าย ณ สิ้นปี

2. เงินกู้ยืม:

   • ตรวจ มติคณะกรรมการดำเนินการ + มติที่ประชุมใหญ่ ที่อนุมัติวงเงินกู้ (ตาม พ.ร.บ.สหกรณ์ มาตรา 47)
   • ตรวจ อัตราดอกเบี้ย + ระยะเวลาชำระคืน + หลักประกัน
   • ขอ Confirmation จากเจ้าหนี้ (ธนาคาร/ชุมนุม/สหกรณ์อื่น)
   • ตรวจ classification ระยะสั้น vs. ระยะยาว — โดยเฉพาะหนี้ที่ใกล้ครบกำหนด

3. ประมาณการหนี้สินผลประโยชน์พนักงาน:

   • ตรวจ การคำนวณ — โดยเฉพาะค่าชดเชยตามกฎหมายแรงงาน (พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 118)
   • ใช้ TSA 540 (Auditing Accounting Estimates)
   • ดูว่ามี actuarial valuation หรือคำนวณตามวิธีง่าย

4. เกณฑ์การวัดมูลค่า — ราคาทุน:

   • หนี้สินทุกประเภทใช้ราคาทุน ไม่ใช้ amortized cost หรือ FV (ต่างจาก TFRS for PAEs)
   • สอดคล้องกับ TFRS for NPAEs

ข้อ 76 — การเปิดเผยข้อมูลหนี้สิน

ให้สหกรณ์เปิดเผยข้อมูลหนี้สินในหมายเหตุประกอบงบการเงน ดังนี้

(1) ข้อมูลเกี่ยวกับเงินกู้ยืมระยะสั้นและระยะยาว เช่น:

• ชื่อเจ้าหนี้
• จำนวนเงิน
• วงเงิน
• อัตราดอกเบี้ย
• ระยะเวลาการชำระคืนเงินต้นและดอกเบี้ย
• หลักประกัน
• ภาระผูกพันเฉพาะที่มีกับเจ้าหนี้รายนั้นหรือบุคคลอื่นซึ่งเกี่ยวข้องกับการกู้ยืม
• เงื่อนไขที่สำคัญในสัญญาเงินกู้

(2) ข้อมูลเกี่ยวกับประมาณการหนี้สิน ลักษณะของภาระผูกพัน ระยะเวลาที่จะต้องเสียทรัพยากร เพื่อชำระภาระผูกพัน รวมทั้งข้อบ่งชี้ที่แสดงถึงความไม่แน่นอนของจำนวนหรือจังหวะเวลาของรายจ่ายดังกล่าว และจำนวนเงินที่คาดว่าจะได้รับชดเชย โดยให้ระบุจำนวนสินทรัพย์ที่ได้รับรู้สำหรับการได้รับชดเชยที่คาดว่าจะเกิดขึ้น

(3) ข้อมูลเกี่ยวกับหนี้สินที่อาจเกิดขึ้น ตลอดจนเปิดเผยถึงประมาณการจำนวนเงินที่อาจต้องจ่ายชำระสำหรับภาระผูกพันที่อาจเกิดขึ้นนั้น

ทั้งนี้ ต้องเปิดเผยข้อมูลให้เป็นไปตามแบบและรายการที่กรมตรวจบัญชีสหกรณ์กำหนด

การเปิดเผย vs. การรับรู้ — หนี้สินที่อาจเกิดขึ้น

ตามข้อ 8 (หมวด 1) เกณฑ์การรับรู้หนี้สินต้องเข้า 2 เงื่อนไข:

1. ความเป็นไปได้ค่อนข้างแน่ที่จะมีประโยชน์เชิงเศรษฐกิจของทรัพยากรจะออก
2. มูลค่าวัดได้อย่างน่าเชื่อถือ

ถ้าเข้าครบ → รับรู้เป็นหนี้สิน/ประมาณการหนี้สิน (ข้อ 76 (2))

ถ้าไม่เข้าครบ เช่น:

• ความน่าจะเป็นไม่แน่นอน
• หรือไม่สามารถวัดมูลค่าได้อย่างน่าเชื่อถือ

→ ไม่รับรู้ แต่ต้องเปิดเผยใน "หนี้สินที่อาจเกิดขึ้น" (ข้อ 76 (3))

ตัวอย่าง:

• คดีฟ้องร้อง — ถ้าทนายประเมินว่าแพ้แน่ + คำนวณค่าเสียหายได้ → รับรู้เป็นประมาณการหนี้สิน
• ถ้าผลคดียังไม่ชัด → เปิดเผยเป็นหนี้สินที่อาจเกิดขึ้น
• การค้ำประกัน — ถ้าผู้ถูกค้ำมีความสามารถจ่าย → เปิดเผย; ถ้าผิดนัด → รับรู้

---

สรุปสำหรับผู้สอบบัญชี — หมวด 2 ส่วน 2: หนี้สิน

ข้อ	จุดตรวจสอบสำคัญ
75	จำแนก 5 ประเภท + วัดมูลค่าด้วยราคาทุน + ตรวจเงินรับฝาก/เงินกู้ยืม/ประมาณการผลประโยชน์พนักงาน
76	เปิดเผยรายละเอียดเงินกู้ยืม / ประมาณการหนี้สิน / หนี้สินที่อาจเกิดขึ้น

มาตรฐานที่เกี่ยวข้อง:

• TSA 501 — Specific Considerations for Selected Items (Litigation & Claims)
• TSA 505 — External Confirmations
• TSA 540 — Auditing Accounting Estimates
• TFRS for NPAEs บทที่ 9 (หนี้สิน), บทที่ 16 (ประมาณการหนี้สิน)
• พ.ร.บ.สหกรณ์ มาตรา 47 — การกู้ยืมเงินต้องผ่านมติที่ประชุมใหญ่

---

กลับไปยัง: ภาพรวมระเบียบ 2563 | ก่อนหน้า: ← หมวด 2 ส่วน 1: สินทรัพย์ | ไปต่อ: หมวด 2 ส่วน 3: ทุนของสหกรณ์ →