5. ตัวอย่างคำนวณสินทรัพย์สภาพคล่อง ⭐¶
เนื้อหาในหน้านี้
หน้านี้เป็น Worked Example ของการคำนวณ + รายงานสินทรัพย์สภาพคล่องตามกฎกระทรวง 2550
เนื้อหา:
- 📊 แบบฟอร์มทางการ ของรายงานสภาพคล่อง
- 💼 ตัวอย่างจริง จากสหกรณ์ออมทรัพย์
- 🧮 วิธีคำนวณทีละขั้นตอน
- 🔍 ข้อสังเกตในการตรวจสอบ
📌 ที่มา: ตัวอย่างจากสหกรณ์ออมทรัพย์กรมปศุสัตว์ จำกัด — รายงานเดือน พ.ค. 2566
📋 แบบฟอร์มมาตรฐาน¶
แบบฟอร์มที่กรมส่งเสริมสหกรณ์/กรมตรวจบัญชีสหกรณ์กำหนด — มี 3 ส่วนหลัก:
┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
│ รายงานการดำรงสินทรัพย์สภาพคล่อง │
│ ประจำเดือน [เดือน พ.ศ.] │
│ สหกรณ์ ...................................... │
├──────────────────────────────────────────────────────────┤
│ ส่วนที่ 1: ส่วนเฉลี่ยรายเดือนของยอดสินทรัพย์สภาพคล่อง │
│ ในทุกสิ้นวัน (เดือนปัจจุบัน) │
│ │
│ (1) เงินสด │
│ (2) เงินฝากที่ชุมนุมสหกรณ์หรือธนาคาร │
│ 2.1 เงินฝากที่ชุมนุมสหกรณ์ │
│ 2.2 เงินฝากธนาคาร │
│ (3) บัตรเงินฝากที่ออกโดยธนาคาร (≤ 1 ปี) │
│ (4) หลักทรัพย์ของรัฐบาล/รัฐวิสาหกิจ (กระทรวงการคลังค้ำ) │
│ 4.1 หลักทรัพย์ของรัฐบาล │
│ 4.2 หลักทรัพย์ของรัฐวิสาหกิจ ก.การคลังค้ำ │
│ (5) พันธบัตรของ ธปท. │
│ (6) ตั๋วสัญญาใช้เงิน — ชุมนุมสหกรณ์ (≤ 1 ปี) │
│ (7) ตั๋วสัญญาใช้เงิน — บริษัทเงินทุน (≤ 1 ปี) │
│ (8) ตั๋วแลกเงิน — ธนาคารรับรอง/สลักหลัง/รับอาวัล │
│ (9) สินทรัพย์อื่นที่รัฐมนตรีประกาศ │
├──────────────────────────────────────────────────────────┤
│ ส่วนที่ 2: ส่วนเฉลี่ยรายเดือนของยอดเงินฝาก │
│ ทุกประเภทในทุกสิ้นวัน (เดือนก่อน) │
├──────────────────────────────────────────────────────────┤
│ ส่วนที่ 3: อัตราสินทรัพย์สภาพคล่องที่ดำรง │
│ = (ส่วนที่ 1 ÷ ส่วนที่ 2) × 100 │
│ │
│ >> ต้อง ≥ อัตราที่รัฐมนตรีประกาศ (ขั้นต่ำ 1%) << │
└──────────────────────────────────────────────────────────┘
ข้อสังเกตสำคัญ
🎯 สูตรของกรมตรวจฯ:
- ส่วนที่ 1 = เดือนปัจจุบัน (สินทรัพย์เฉลี่ย)
- ส่วนที่ 2 = เดือนก่อน (เงินฝากเฉลี่ย)
→ ใช้ฐานเงินฝากเดือนก่อนเพื่อให้สหกรณ์มีเวลาเตรียมสินทรัพย์ — เช่น ปลายเดือน เม.ย. รู้ยอดเงินฝาก → ก็พอจะเตรียมสินทรัพย์ใน พ.ค. ให้ครบ
💼 ตัวอย่างจริง — สหกรณ์ออมทรัพย์กรมปศุสัตว์ จำกัด¶
รายงานการดำรงสินทรัพย์สภาพคล่อง — เดือน พฤษภาคม 2566
📊 ส่วนที่ 1: สินทรัพย์สภาพคล่องเฉลี่ย (เดือน พ.ค. 2566)¶
| # | รายการ | จำนวน (บาท) |
|---|---|---|
| (1) | เงินสด | 296,662.73 |
| (2.1) | เงินฝากที่ชุมนุมสหกรณ์ | 250,000,000.00 |
| (2.2) | เงินฝากธนาคาร | 23,542,260.93 |
| (3) | บัตรเงินฝากธนาคาร | – |
| (4.1) | หลักทรัพย์ของรัฐบาล | 57,958,025.83 |
| (4.2) | หลักทรัพย์รัฐวิสาหกิจ ก.คลังค้ำ | 16,451,612.90 |
| (5) | พันธบัตร ธปท. | – |
| (6) | ตั๋วสัญญาใช้เงิน — ชุมนุม | – |
| (7) | ตั๋วสัญญาใช้เงิน — บริษัทเงินทุน | – |
| (8) | ตั๋วแลกเงิน — ธนาคาร | – |
| (9) | สินทรัพย์อื่น | – |
| รวม | 348,248,562.39 |
📊 ส่วนที่ 2: เงินฝากเฉลี่ย (เดือน เม.ย. 2566)¶
| รายการ | จำนวน (บาท) |
|---|---|
| ส่วนเฉลี่ยรายเดือนของยอดเงินฝากในทุกสิ้นวัน | 3,311,654,305.64 |
📊 ส่วนที่ 3: คำนวณอัตรา¶
348,248,562.39
อัตรา = ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ × 100
3,311,654,305.64
= 10.52%
✅ ผลการประเมิน¶
อัตราที่ดำรง: 10.52%
เกณฑ์ขั้นต่ำ: 1%
━━━━━━━
ส่วนเกิน: +9.52% ← ✅ Pass (ดำรงเกินเกณฑ์มาก)
🔍 วิเคราะห์โครงสร้างสินทรัพย์สภาพคล่อง¶
สหกรณ์ออมทรัพย์กรมปศุสัตว์ จำกัด — พ.ค. 2566
ยอดสภาพคล่องรวม: 348.25 ลบ.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
เงินฝากชุมนุมสหกรณ์ ████████████████ 72% (250 ลบ.)
หลักทรัพย์รัฐบาล ████ 17% (58 ลบ.)
เงินฝากธนาคาร █ 7% (24 ลบ.)
หลักทรัพย์รัฐวิสาหกิจ █ 5% (16 ลบ.)
เงินสด ▌ <1% (0.3 ลบ.)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🎯 ข้อสังเกต:
- พึ่งพา ชสอ. สูงมาก (72%) → Concentration risk
- พันธบัตรรัฐบาล/รัฐวิสาหกิจ = 22% → low risk
- เงินสด < 1% → ปกติสำหรับสหกรณ์ขนาดใหญ่
🧮 ตัวอย่างคำนวณ — สหกรณ์ออมทรัพย์ตัวอย่าง จำกัด¶
ตัวอย่างที่สร้างขึ้นเองเพื่อใช้สอน — สอ.ตัวอย่าง จำกัด:
📅 Step 1: รวบรวมข้อมูล¶
ยอดสินทรัพย์สภาพคล่องรายวัน (พ.ค. 2569 — 31 วัน)¶
วันที่ เงินสด เงินฝากชสอ. เงินฝากธ. พันธบัตร รวม (ลบ.)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
1 พ.ค. 50 200 80 150 480
2 พ.ค. 50 200 80 150 480
3 พ.ค. 52 200 78 150 480
...
31 พ.ค. 48 200 82 150 480
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
รวม 31 วัน 14,880
ส่วนเฉลี่ยรายเดือน = 14,880 ÷ 31 = 480 ลบ.
ยอดเงินฝากรายวัน (เม.ย. 2569 — 30 วัน)¶
วันที่ เงินฝากออมทรัพย์ เงินฝากประจำ รวม (ลบ.)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
1 เม.ย. 12,000 16,000 28,000
2 เม.ย. 12,050 16,000 28,050
...
30 เม.ย. 12,500 15,800 28,300
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
รวม 30 วัน 840,000
ส่วนเฉลี่ยรายเดือน = 840,000 ÷ 30 = 28,000 ลบ.
📅 Step 2: คำนวณอัตรา¶
480 ลบ.
อัตรา = ━━━━━━━━━━━━━━━ × 100
28,000 ลบ.
= 1.71%
📅 Step 3: ประเมินผล¶
อัตราที่ดำรง: 1.71%
เกณฑ์ขั้นต่ำ: 1.00%
━━━━━━━
ส่วนเกิน: +0.71% ← ✅ Pass
→ ผ่านเกณฑ์ — แต่ buffer ค่อนข้างต่ำ (เกินเพียง 0.71%)
🎯 ตัวอย่างกรณี Fail¶
สมมติให้ สอ.ตัวอย่าง จำกัด ในเดือน มิ.ย. 2569:
สินทรัพย์สภาพคล่องเฉลี่ย: 270 ลบ. (ลดลงจาก 480)
ยอดเงินฝากเฉลี่ย (พ.ค.): 28,500 ลบ.
อัตรา = 270 / 28,500 × 100 = 0.95%
ผลการประเมิน¶
อัตราที่ดำรง: 0.95%
เกณฑ์ขั้นต่ำ: 1.00%
━━━━━━━
ส่วนขาด: -0.05% ← ❌ Fail
🚨 สิ่งที่ผู้สอบบัญชีต้องทำ¶
- ระบุใน management letter — finding สำคัญ
- ตรวจสอบสาเหตุ:
- มีการอนุมัติเงินกู้รายใหญ่?
- มีการถอนเงินฝากปริมาณมาก?
- การลงทุนใหม่ที่ใช้เงินสด?
- ตรวจ subsequent events — เดือนถัดไปแก้ไขแล้ว?
- ตรวจรายงานที่ส่งนายทะเบียน — มีคำสั่งแก้ไขหรือยัง?
🎯 ดุลพินิจในการตรวจสอบ — Detailed¶
🔍 ขั้นตอนตรวจสอบ Liquidity Compliance¶
Step 1: ตรวจรายงาน 12 เดือน¶
ขอดูรายงานสภาพคล่องของทั้งปี — สร้างตาราง summary:
เดือน สินทรัพย์เฉลี่ย เงินฝากเฉลี่ย อัตรา ผล
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ม.ค. 69 320 ลบ. 27,500 ลบ. 1.16% ✅
ก.พ. 69 250 ลบ. 28,200 ลบ. 0.89% ❌
มี.ค. 69 310 ลบ. 28,500 ลบ. 1.09% ✅
เม.ย. 69 480 ลบ. 28,000 ลบ. 1.71% ✅
พ.ค. 69 480 ลบ. 28,000 ลบ. 1.71% ✅
มิ.ย. 69 270 ลบ. 28,500 ลบ. 0.95% ❌
ก.ค. 69 310 ลบ. 28,800 ลบ. 1.08% ✅
ส.ค. 69 400 ลบ. 29,000 ลบ. 1.38% ✅
ก.ย. 69 420 ลบ. 29,200 ลบ. 1.44% ✅
ต.ค. 69 450 ลบ. 29,500 ลบ. 1.53% ✅
พ.ย. 69 430 ลบ. 29,700 ลบ. 1.45% ✅
ธ.ค. 69 410 ลบ. 30,000 ลบ. 1.37% ✅
🚨 พบ 2 เดือน Fail → ก.พ. + มิ.ย.
Step 2: ขอข้อมูลเพิ่มเติม¶
| รายการ | ที่ขอ |
|---|---|
| Daily balance ของเดือนที่ Fail | จาก IT system |
| Cash flow เดือนที่ Fail | สอบถามฝ่ายการเงิน |
| Management response | จดหมาย/อีเมล explanation |
| Action plan | แผนการแก้ไข |
Step 3: ทำ Test of Detail¶
| Test | สิ่งที่ทำ |
|---|---|
| Cut-off testing | สิ้นเดือนมีการบันทึกถูกต้อง? |
| Encumbrance | มีเงินฝากที่ติดค้ำประกัน? |
| Cross-check | รายงานที่ส่งนายทะเบียน vs งบทดลอง |
| Recalculation | คำนวณ daily average ใหม่ |
🚨 Red Flags ที่ต้องระวัง¶
| Red Flag | Severity |
|---|---|
| อัตรา < 1% ในบางเดือน | ⭐⭐⭐ ต้อง report ทันที |
| อัตราใกล้เกณฑ์ (1.0-1.2%) | ⭐⭐ ต้องเตือน |
| แนวโน้มลดลง ตลอดปี | ⭐⭐ ต้องดู Going Concern |
| มีคำสั่งจากนายทะเบียน | ⭐⭐⭐ critical |
| เงินฝากเติบโตเร็วกว่าสภาพคล่อง | ⭐ liquidity stress |
📝 Sample Management Letter¶
หัวข้อ: การดำรงสินทรัพย์สภาพคล่อง
สรุป:
จากการตรวจสอบรายงานสินทรัพย์สภาพคล่องประจำปี 2569 พบว่าสหกรณ์
ดำรงสภาพคล่องต่ำกว่าเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดใน 2 เดือน:
• เดือน ก.พ. 2569 — อัตรา 0.89% (ขาด 0.11%)
• เดือน มิ.ย. 2569 — อัตรา 0.95% (ขาด 0.05%)
ผลกระทบ:
1. ผิดกฎกระทรวง สภาพคล่อง พ.ศ. 2550 ข้อ 2
2. เสี่ยงคำสั่งของนายทะเบียนตามข้อ 6
3. กระทบความมั่นใจของผู้ฝาก
สาเหตุที่พบ (จากการสัมภาษณ์ฝ่ายจัดการ):
- ก.พ. 2569: อนุมัติเงินกู้รายใหญ่ 80 ลบ.
- มิ.ย. 2569: ผู้ฝากรายใหญ่ถอนเงิน 60 ลบ. + ลงทุนใหม่ในหุ้นกู้ 50 ลบ.
ข้อเสนอแนะ:
1. กำหนด Liquidity Buffer ที่ 1.5% (เกินขั้นต่ำ 50%)
2. จัดทำ Cash Flow Forecast รายเดือน
3. ขอวงเงิน Credit Line จากธนาคาร/ชสอ. เป็น contingency
4. ทบทวนนโยบายการอนุมัติเงินกู้รายใหญ่
5. รายงานต่อ คณะกรรมการ + ที่ประชุมใหญ่ + นายทะเบียน
📊 Quick Reference Card¶
╔════════════════════════════════════════════════════════╗
║ สูตรคำนวณสภาพคล่อง ║
╠════════════════════════════════════════════════════════╣
║ ║
║ อัตรา = สินทรัพย์สภาพคล่อง (เฉลี่ยเดือนปัจจุบัน) ║
║ ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ × 100 ║
║ ยอดเงินฝาก (เฉลี่ยเดือนก่อน) ║
║ ║
║ ≥ 1% (อัตราที่รัฐมนตรีประกาศ) ║
║ ║
╠════════════════════════════════════════════════════════╣
║ ความถี่: ทุกสิ้นวัน (รวมวันหยุด) ║
║ รายงาน: เดือนละครั้ง ภายใน 15 วันหลังสิ้นเดือน ║
║ ผู้รับ: นายทะเบียนสหกรณ์ ║
╚════════════════════════════════════════════════════════╝
📚 อ้างอิงที่เกี่ยวข้อง¶
| รายการ | สำคัญ |
|---|---|
| กฎกระทรวง สภาพคล่อง 2550 | ⭐⭐⭐ แม่บท |
| ข้อ 25(7) ของกฎกระทรวง 2564 — รายงาน 14 ประเภท | ⭐⭐ |
| ม.48 ของ พ.ร.บ.สหกรณ์ — แม่บทเรื่องสภาพคล่อง | ⭐⭐ |
| TSA 570 — Going Concern | ⭐⭐ |
🧭 Footer Navigation¶
⬅️ ก่อนหน้า: 4. กฎกระทรวง 2550 — สภาพคล่อง
🏠 ขึ้นบน: Group 4: การลงทุน + สภาพคล่อง
🎉 จบ Group 4 แล้ว!
แหล่งอ้างอิง
- กฎกระทรวง สินทรัพย์สภาพคล่อง พ.ศ. 2550 — แม่บท
- ตัวอย่างจริง: สหกรณ์ออมทรัพย์กรมปศุสัตว์ จำกัด — พ.ค. 2566
- แบบฟอร์มกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ — official template