หมวด 2 ส่วน 5: ค่าใช้จ่าย (ข้อ 81-82)¶

ขอบเขตของส่วนนี้

หมวด 2 ส่วน 5 ครอบคลุมการบัญชีเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายของสหกรณ์ — เป็นส่วนสั้น มีเพียง 2 ข้อ:

ข้อ 81 — บัญชีค่าใช้จ่าย (ประเภทและเกณฑ์)
ข้อ 82 — การเปิดเผยข้อมูลค่าใช้จ่าย

หลักการรับรู้ค่าใช้จ่ายใช้เกณฑ์คงค้าง (ตามข้อ 7 หมวด 1) — รับรู้เมื่อเกิดภาระต้องจ่าย ไม่ใช่เมื่อจ่ายเงินสด

ข้อ 81 — บัญชีค่าใช้จ่าย¶

วรรค 1: ขอบเขตของค่าใช้จ่าย¶

ให้สหกรณ์บันทึกบัญชีค่าใช้จ่ายของสหกรณ์ สำหรับรายการที่แสดงถึงประโยชน์เชิงเศรษฐกิจในระหว่างงวดบัญชี ที่ลดลงโดยการลดลงของสินทรัพย์ หรือการเพิ่มขึ้นของหนี้สิน อันส่งผลให้ทุนของสหกรณ์ลดลง

วรรค 2: ประเภทของค่าใช้จ่าย¶

ให้สหกรณ์บันทึกบัญชีค่าใช้จ่ายของสหกรณ์ แยกออกตามประเภท ดังนี้:

(1) ค่าใช้จ่ายดอกเบี้ย¶

หมายถึง ค่าใช้จ่ายดอกเบี้ยที่เกิดจาก:

ดอกเบี้ยจ่ายเงินรับฝาก — ดอกเบี้ยที่จ่ายให้สมาชิกหรือบุคคลภายนอกที่นำเงินมาฝาก
ดอกเบี้ยจ่ายเงินกู้ยืม — ดอกเบี้ยที่จ่ายให้กับธนาคาร สถาบันการเงน ชุมนุมสหกรณ์ หรือสหกรณ์อื่นที่ให้กู้

(2) ต้นทุนสินค้าและบริการ¶

หมายถึง ต้นทุนของสินค้าและบริการที่สหกรณ์ขายหรือให้บริการ ซึ่งแตกต่างกันไปตามประเภทของสหกรณ์:

ต้นทุนขาย — สำหรับสหกรณ์ร้านค้า การเกษตร
ต้นทุนการให้บริการ — สำหรับสหกรณ์บริการ
ต้นทุนการผลิตสินค้า — สำหรับสหกรณ์ที่มีโรงงานผลิต

(3) ค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน¶

หมายถึง ค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานของสหกรณ์ เช่น:

ค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับเจ้าหน้าที่ — เงินเดือน ค่าจ้าง โบนัส สวัสดิการ
ค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับอาคาร และอุปกรณ์ — ค่าเสื่อมราคา ค่าซ่อมแซม ค่าเช่า
ค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับสมาชิก — ค่าใช้จ่ายในการประชุมใหญ่ การประชุมสมาชิก
ค่าใช้จ่ายดำเนินงานอื่น — ค่าน้ำ ค่าไฟ ค่าโทรศัพท์ ค่าเครื่องเขียน

(4) หนี้สงสัยจะสูญและหนี้สูญ¶

ประกอบด้วย:

หนี้สงสัยจะสูญ — จำนวนเงินที่สหกรณ์ประมาณการตั้งค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญในระหว่างปี
หนี้สูญ — จำนวนเงินที่ตัดจำหน่ายหนี้ของลูกหนี้ที่เรียกเก็บไม่ได้ ตามข้อ 30-31

(5) ค่าใช้จ่ายอื่น¶

ประกอบด้วย ค่าใช้จ่ายอื่นๆ ที่ไม่อาจจัดอยู่ในประเภทของ (1) (2) (3) และ (4) เช่น:

ขาดทุนจากการจำหน่ายสินทรัพย์
ขาดทุนจากการด้อยค่าของเงินลงทุน
ขาดทุนจากเงินสดขาดบัญชี (ที่ไม่มีผู้รับผิดชอบ)
ค่าใช้จ่ายอื่นเบ็ดเตล็ด

วรรค 3: เกณฑ์การรับรู้ค่าใช้จ่าย¶

ให้สหกรณ์บันทึกบัญชีค่าใช้จ่ายของสหกรณ์ตามเกณฑ์คงค้าง

นัยต่อการสอบบัญชี — การรับรู้ค่าใช้จ่าย

ดอกเบี้ยจ่ายเงินรับฝาก — สำคัญสำหรับ สอ./คย.:
- ตรวจ อัตราดอกเบี้ยจ่าย ตรงตามมติคณะกรรมการ + ระเบียบเงินรับฝาก
- ตรวจ การคำนวณดอกเบี้ยค้างจ่าย ณ สิ้นปี (ตามเกณฑ์คงค้าง)
- ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย จากดอกเบี้ยให้สมาชิก — ตรวจการนำส่ง
ค่าเสื่อมราคา/ค่าตัดจำหน่าย:
- ตรวจ อัตรา ตรงตามข้อ 58 (อยู่ในช่วงที่ระเบียบกำหนด)
- ตรวจ วิธีคำนวณ สม่ำเสมอ
- ตรวจ การคำนวณ สำหรับสินทรัพย์ที่ใช้ไม่เต็มปี (ตามวันใช้จริง / 365)
หนี้สงสัยจะสูญ (ข้อ 26-28):
- ตรวจ การประมาณการ ตาม Case A/B/C
- ตรวจ การพิจารณาหลักประกัน ก่อนตั้งค่าเผื่อ (ข้อ 26 วรรค 2)
- ตรวจ subsequent receipts หลังวันสิ้นปี
หนี้สูญ (ข้อ 30-31):
- ตรวจ คุณสมบัติ 7 กรณี ตามข้อ 30
- ตรวจ ตั้งค่าเผื่อเต็มจำนวนก่อน (ข้อ 31 วรรค 1)
- ตรวจ มติที่ประชุมใหญ่ เกินกึ่งหนึ่ง (ข้อ 31 วรรค 2)
Cut-off ค่าใช้จ่าย ณ สิ้นปี:
- ค่าใช้จ่ายค้างจ่าย — เช่น ค่าน้ำ ค่าไฟ ค่าโทรศัพท์ของเดือนสุดท้าย
- ค่าใช้จ่ายจ่ายล่วงหน้า — เช่น ค่าเบี้ยประกันที่จ่ายข้ามปี
- ตรวจ invoice ที่รับหลังปิดงวด ว่าควรลงเดือนไหน

การจับคู่ค่าใช้จ่ายกับรายได้ (Matching Principle)

สหกรณ์ต้องบันทึกค่าใช้จ่ายให้สอดคล้องกับรายได้ที่เกี่ยวข้องในงวดเดียวกัน:

ต้นทุนขาย — บันทึกในงวดที่ขายสินค้า ไม่ใช่งวดที่ซื้อ
ค่าเสื่อมราคา — บันทึกตามอายุการใช้ประโยชน์ของสินทรัพย์
ดอกเบี้ยจ่าย — บันทึกตามอัตราคงค้าง ไม่ใช่จ่ายตามรอบ

หลักการนี้สำคัญในการตรวจสอบ — ถ้าสหกรณ์บันทึกค่าใช้จ่ายผิดงวด → กำไรสุทธิจะคลาดเคลื่อน → ส่งผลถึงการจัดสรรกำไร (เงินปันผล/เฉลี่ยคืน)

ข้อ 82 — การเปิดเผยข้อมูลค่าใช้จ่าย¶

ให้สหกรณ์เปิดเผยข้อมูลค่าใช้จ่ายของสหกรณ์ในหมายเหตุประกอบงบการเงน ดังนี้:

(1) นโยบายการบัญชีที่ใช้ในการรับรู้ค่าใช้จ่ายแต่ละประเภท

(2) จำนวนค่าใช้จ่ายแต่ละประเภทที่มีนัยสำคัญที่รับรู้ในระหว่างงวดบัญชี

(3) ข้อมูลเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายที่ถือเป็นรายการพิเศษ เช่น:

ขาดทุนจากการจำหน่ายสินทรัพย์
ขาดทุนจากการด้อยค่าของสินทรัพย์
ขาดทุนจากภัยพิบัติ

ทั้งนี้ ต้องเปิดเผยข้อมูลให้เป็นไปตามแบบและรายการที่กรมตรวจบัญชีสหกรณ์กำหนด

การจัดประเภทค่าใช้จ่าย — เกณฑ์ลักษณะ vs. หน้าที่

ตาม TFRS for NPAEs สหกรณ์สามารถเลือกได้:

By Nature (ตามลักษณะ) — เช่น ค่าวัตถุดิบ ค่าแรง ค่าเสื่อมราคา ดอกเบี้ยจ่าย
By Function (ตามหน้าที่) — เช่น ต้นทุนขาย ค่าใช้จ่ายในการขาย ค่าใช้จ่ายบริหาร

ในทางปฏิบัติของสหกรณ์:

สหกรณ์ออมทรัพย์/เครดิตยูเนียน — ส่วนใหญ่ใช้ by nature (เพราะกิจกรรมหลักคือการเงน)
สหกรณ์ร้านค้า/การเกษตร — ใช้ by function (มี cost of goods sold ชัดเจน)
ตามแบบงบที่กรมตรวจบัญชีสหกรณ์กำหนด

สรุปสำหรับผู้สอบบัญชี — หมวด 2 ส่วน 5: ค่าใช้จ่าย¶

ประเภทค่าใช้จ่าย	จุดตรวจสอบสำคัญ
ดอกเบี้ยจ่ายเงินรับฝาก	อัตรา + การคำนวณ + ภาษีหัก ณ ที่จ่าย
ดอกเบี้ยจ่ายเงินกู้ยืม	สัญญาเงินกู้ + อัตรา + คำนวณคงค้าง
ค่าเสื่อมราคา	อัตรา (ข้อ 58) + วิธีสม่ำเสมอ + การคำนวณรายวัน
หนี้สงสัยจะสูญ	Case A/B/C + หลักประกัน + subsequent receipts
หนี้สูญ	7 กรณี (ข้อ 30) + ตั้งค่าเผื่อเต็ม + มติที่ประชุมใหญ่
ค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับเจ้าหน้าที่	บัญชีเงินเดือน + ภาษีหัก ณ ที่จ่าย + ประกันสังคม
ค่าใช้จ่ายอื่นๆ	Invoice + cut-off + supporting documents

Hot Spots สำหรับการตรวจสอบ:

Cut-off ณ สิ้นปี — ค่าใช้จ่ายค้างจ่าย vs. จ่ายล่วงหน้า
Matching principle — ค่าใช้จ่ายตรงกับรายได้งวดเดียวกัน
Completeness assertion — ค่าใช้จ่ายครบถ้วนหรือไม่ (มี invoice ที่ยังไม่ได้บันทึกหรือเปล่า)
Classification — จัดประเภทค่าใช้จ่ายตามที่ระเบียบกำหนด

มาตรฐานที่เกี่ยวข้อง:

TSA 315 — Risk Assessment
TSA 330 — Audit Procedures
TSA 540 — Auditing Accounting Estimates (ค่าเสื่อมราคา หนี้สงสัยจะสูญ)
TFRS for NPAEs บทที่ 19 (ค่าใช้จ่าย)
พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน มาตรา 118 — ค่าชดเชยพนักงาน

กลับไปยัง: ภาพรวมระเบียบ 2563 | ก่อนหน้า: ← หมวด 2 ส่วน 4: รายได้ | ไปต่อ: หมวด 3: งบการเงน →