4. กฎกระทรวง สินทรัพย์สภาพคล่อง พ.ศ. 2550 ⭐⭐⭐¶
เนื้อหาในหน้านี้
กฎกระทรวง ว่าด้วยการดำรงสินทรัพย์สภาพคล่องของสหกรณ์ พ.ศ. 2550 — กฎหมายที่กำหนดให้สหกรณ์ดำรงสินทรัพย์สภาพคล่องเพื่อให้สามารถจ่ายคืนเงินฝากแก่สมาชิกได้ตลอดเวลา
เนื้อหา 6 ข้อ:
- ข้อ 1 — บทเริ่มใช้บังคับ (120 วัน)
- ข้อ 2 ⭐ — อัตราดำรงสภาพคล่อง 1-20%
- ข้อ 3 ⭐ — 9 ประเภทสินทรัพย์สำหรับสหกรณ์ทั่วไป
- ข้อ 4 — 4 ประเภทสำหรับชุมนุมสหกรณ์
- ข้อ 5 — รายงานรายเดือน
- ข้อ 6 — อำนาจสั่งการของนายทะเบียน
🎯 บังคับใช้กับ: สหกรณ์ทุกประเภท (ไม่ใช่เฉพาะ สอ./คย.) — แต่สำคัญที่สุดสำหรับ สอ. เพราะเป็นสถาบันการเงินที่รับฝากเงิน
📅 ข้อมูลพื้นฐาน¶
| รายการ | รายละเอียด |
|---|---|
| ชื่อ | กฎกระทรวง ว่าด้วยการดำรงสินทรัพย์สภาพคล่องของสหกรณ์ พ.ศ. 2550 |
| ผู้ลงนาม | นายธีระ สูตะบุตร — รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ |
| วันที่ลงนาม | 30 พฤษภาคม 2550 |
| ประกาศราชกิจจา | เล่ม 124 ตอนที่ 27 ก หน้า 44 — 18 มิถุนายน 2550 |
| อำนาจตาม | ม.5 + ม.48 + ม.105 ของ พ.ร.บ.สหกรณ์ พ.ศ. 2542 |
| เริ่มบังคับ | พ้นกำหนด 120 วัน นับแต่วันประกาศ = 16 ตุลาคม 2550 |
🎯 แนวคิดเรื่องสภาพคล่อง¶
┌─────────────────────────┐
│ สหกรณ์รับเงินฝาก │
│ จากสมาชิก │
└────────────┬────────────┘
│
▼
┌─────────────────────────┐
│ ผู้ฝากอาจถอนเมื่อไรก็ได้ │
└────────────┬────────────┘
│
▼
┌─────────────────────────┐
│ สหกรณ์ต้องมี "เงินสด" │
│ พร้อมจ่ายคืน │
└────────────┬────────────┘
│
▼
┌─────────────────────────┐
│ → ดำรงสินทรัพย์สภาพคล่อง │
│ (Liquid Assets) │
└─────────────────────────┘
🎯 สินทรัพย์สภาพคล่อง = สินทรัพย์ที่แปลงเป็นเงินสดได้เร็ว เช่น เงินสด / เงินฝากธนาคาร / พันธบัตรรัฐบาล
→ ป้องกัน Bank Run หรือ Liquidity Crisis
⚖️ ข้อ 1 — วันใช้บังคับ¶
"กฎกระทรวงนี้ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งร้อยยี่สิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป"
→ ประกาศ 18 มิ.ย. 2550 → เริ่มบังคับ 16 ต.ค. 2550
→ ปัจจุบัน (2569) บังคับใช้เต็มที่มาแล้ว 19 ปี
⚖️ ข้อ 2 — อัตราดำรงสภาพคล่อง ⭐⭐⭐¶
🎯 หลักเกณฑ์¶
"สหกรณ์ต้องดำรงสินทรัพย์สภาพคล่องตามที่กำหนดในข้อ 3 หรือข้อ 4 แล้วแต่กรณี
เฉลี่ยรายเดือนไม่ต่ำกว่าอัตราที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด
ซึ่งต้องกำหนดไม่ต่ำกว่าร้อยละ 1 และไม่เกินร้อยละ 20 ของยอดเงินฝากทั้งหมด"
🎯 อัตราขั้นต่ำและขั้นสูง¶
┌─────────────────────────────┐
│ อัตราที่รัฐมนตรีประกาศ │
│ │
│ ขั้นต่ำ 1% ──── ขั้นสูง 20% │
│ └───── % ─────┘ │
│ ของยอดเงินฝาก │
└─────────────────────────────┘
อัตราปัจจุบัน
📌 [พี่ตรวจสอบ] — อัตราที่ประกาศปัจจุบันคือ 1% ของยอดเงินฝาก (ตามประกาศของรัฐมนตรี)
→ ถ้ามีการเปลี่ยนอัตรา → ตรวจประกาศล่าสุดของรัฐมนตรี
🎯 สูตรการคำนวณ¶
"จำนวนสินทรัพย์สภาพคล่องที่ต้องดำรงตามวรรคหนึ่ง
ให้คำนวณโดยนำส่วนเฉลี่ยรายเดือนของยอดสินทรัพย์สภาพคล่องในทุกสิ้นวันหารด้วยส่วนเฉลี่ยรายเดือนของยอดเงินฝากในทุกสิ้นวัน
ทั้งนี้ ให้นับวันหยุดทำการรวมคำนวณเข้าด้วย"
📊 สูตร¶
ส่วนเฉลี่ยรายเดือนของยอดสินทรัพย์สภาพคล่องในทุกสิ้นวัน
อัตรา = ━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ × 100
ส่วนเฉลี่ยรายเดือนของยอดเงินฝากในทุกสิ้นวัน
≥ 1% (อัตราที่รัฐมนตรีประกาศ)
🎯 สำคัญ: เฉลี่ยรายเดือน + ทุกสิ้นวัน + นับวันหยุดด้วย
→ ดูตัวอย่างการคำนวณใน 5. ตัวอย่างคำนวณ
⚖️ ข้อ 3 — 9 ประเภทสำหรับสหกรณ์ทั่วไป ⭐¶
"สินทรัพย์สภาพคล่องที่สหกรณ์ซึ่งมิใช่ชุมนุมสหกรณ์ต้องดำรงไว้ตามข้อ 2 มีดังต่อไปนี้"
🎯 9 ประเภทสินทรัพย์สภาพคล่อง¶
| # | สินทรัพย์ | ลักษณะ |
|---|---|---|
| (1) | เงินสด | สด — สภาพคล่องสูงสุด |
| (2) | เงินฝากที่ชุมนุมสหกรณ์หรือธนาคาร | ใน ชสอ. หรือธนาคารพาณิชย์ |
| (3) | บัตรเงินฝากของธนาคาร | ระยะเวลาฝาก ≤ 1 ปี |
| (4) | หลักทรัพย์ของรัฐบาล หรือรัฐวิสาหกิจที่กระทรวงการคลังค้ำประกัน | พันธบัตรรัฐบาล / พันธบัตรรัฐวิสาหกิจที่ค้ำ |
| (5) | พันธบัตรของธนาคารแห่งประเทศไทย | BOT Bond |
| (6) | ตั๋วสัญญาใช้เงินที่ออกโดยชุมนุมสหกรณ์ | ระยะเวลาคงเหลือ ≤ 1 ปี |
| (7) | ตั๋วสัญญาใช้เงินของบริษัทเงินทุน/เครดิตฟองซิเอร์ | ระยะเวลา ≤ 1 ปี + กองทุนฟื้นฟูฯ ค้ำ |
| (8) | ตั๋วแลกเงินที่ธนาคารรับรอง สลักหลัง รับอาวัล หรือตั๋วสัญญาใช้เงินที่ธนาคารสลักหลัง/รับอาวัล | ไม่จำกัดความรับผิดของธนาคาร |
| (9) | สินทรัพย์อื่นที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด | – |
🎯 เงื่อนไขสำคัญ: "สินทรัพย์ตาม (1) ถึง (9) ต้องเป็นสินทรัพย์ที่ปราศจากภาระผูกพัน"
→ ห้าม: สินทรัพย์ที่นำไปจำนำ/ค้ำประกัน/ใช้เป็นหลักประกัน
สิ่งที่ผู้สอบบัญชีต้องตรวจ
🔍 ตรวจ Encumbrance:
- เงินฝากธนาคาร ที่นำไปค้ำประกันเงินกู้ → ❌ นับเป็นสภาพคล่องไม่ได้
- พันธบัตรที่จำนำ → ❌ ตัดออก
- เงินฝากที่ติดล็อกตามสัญญา → ❌ ตัดออก
→ ต้องดูในงบ "เงินฝากที่ติดภาระค้ำประกัน" หรือ disclosure ใน F/S
⚖️ ข้อ 4 — 4 ประเภทสำหรับชุมนุมสหกรณ์¶
"สินทรัพย์สภาพคล่องที่สหกรณ์ซึ่งเป็นชุมนุมสหกรณ์ต้องดำรงไว้ตามข้อ 2 มีดังต่อไปนี้"
🎯 4 ประเภท (สำหรับ ชสอ. + ชค.)¶
| # | สินทรัพย์ |
|---|---|
| (1) | เงินสด |
| (2) | เงินฝากที่ธนาคาร (ไม่รวมที่อื่น) |
| (3) | สินทรัพย์ตามข้อ 3 (3)(4)(5)(7)(8) |
| (4) | สินทรัพย์อื่นที่รัฐมนตรีประกาศกำหนด |
🎯 ความหมาย: ชุมนุมสหกรณ์ห้ามใช้เงินฝากในชุมนุมสหกรณ์/สหกรณ์อื่นเป็นสภาพคล่อง — เพราะตัวเองเป็นที่รับฝากของสหกรณ์อื่น
🎯 ชุมนุมสหกรณ์ระดับภูมิภาค¶
"ในกรณีของชุมนุมสหกรณ์ระดับภูมิภาค ให้นำเงินฝากที่ชุมนุมสหกรณ์ระดับประเทศและตั๋วสัญญาใช้เงินที่ออกโดยชุมนุมสหกรณ์ระดับประเทศมาคิดรวมเป็นสินทรัพย์สภาพคล่องที่ต้องดำรงไว้ตามข้อ 2 ได้ด้วย"
→ ชุมนุมระดับภูมิภาค ฝากที่ ชสอ. (ระดับประเทศ) → นับเป็นสภาพคล่องได้
⚖️ ข้อ 5 — การรายงาน¶
🎯 ข้อกำหนด¶
"ให้สหกรณ์รายงานเกี่ยวกับการดำรงสินทรัพย์สภาพคล่องในแต่ละเดือนต่อนายทะเบียนสหกรณ์
ตามแบบและรายการที่นายทะเบียนสหกรณ์กำหนด
ภายในสิบห้าวันนับแต่วันสุดท้ายของเดือน"
🎯 สรุป¶
| รายการ | กรอบเวลา |
|---|---|
| ความถี่ | เดือนละครั้ง |
| ส่งให้ | นายทะเบียนสหกรณ์ |
| กำหนด | ภายใน 15 วันหลังสิ้นเดือน |
→ ตัวอย่าง: รายงานของ พ.ค. 2569 → ต้องส่งภายใน 15 มิ.ย. 2569
→ สอดคล้องกับ ข้อ 25(7) ของกฎกระทรวง 2564 — รายงาน 14 ประเภท
⚖️ ข้อ 6 — อำนาจสั่งการของนายทะเบียน¶
🎯 ข้อกำหนด¶
"ในกรณีที่นายทะเบียนสหกรณ์เห็นว่าสหกรณ์ใด:
- ไม่ดำรงสินทรัพย์สภาพคล่อง หรือ
- ดำรงสินทรัพย์สภาพคล่องไม่ได้ตามอัตราที่กำหนด หรือ
- ไม่รายงานเกี่ยวกับการดำรงสินทรัพย์สภาพคล่อง
ให้นายทะเบียนสหกรณ์มีอำนาจออกคำสั่งเป็นหนังสือให้คณะกรรมการดำเนินการสหกรณ์แก้ไขข้อบกพร่องหรือดำเนินการตามที่เห็นสมควร โดยจะกำหนดวิธีการหรือระยะเวลาไว้ด้วยก็ได้"
🎯 3 กรณี Trigger¶
| กรณี | คำสั่งของนายทะเบียน |
|---|---|
| ไม่ดำรง | สั่งให้แก้ไข + กำหนดเวลา |
| ดำรงไม่ครบอัตรา | สั่งให้แก้ไขให้ครบ |
| ไม่รายงาน | สั่งให้ส่งรายงาน |
→ หากไม่ปฏิบัติตามคำสั่ง → อาจ trigger ม.89/3 (สั่งหยุดกิจการ / สั่งเลิก) ของ พ.ร.บ.สหกรณ์
📊 ตัวอย่างการคำนวณเบื้องต้น¶
ดูรายละเอียดเต็มใน 5. ตัวอย่างคำนวณ — แต่นี่เป็น overview:
สหกรณ์ออมทรัพย์ตัวอย่าง จำกัด
เดือน พ.ค. 2569 (31 วัน — รวมวันหยุด)
ยอดเงินฝากเฉลี่ยรายเดือน: 28,000 ลบ.
อัตราที่ต้องดำรง 1%: 280 ลบ.
สินทรัพย์สภาพคล่องเฉลี่ยรายเดือน:
เงินสด 50 ลบ.
เงินฝากธนาคาร (ปลอด-encumbrance) 200 ลบ.
พันธบัตรรัฐบาล 150 ลบ.
━━━━━━━
รวม 400 ลบ.
อัตราจริง = 400 / 28,000 × 100 = 1.43%
✅ Pass — ดำรงเกินอัตราขั้นต่ำ 0.43%
🎯 ดุลพินิจในการตรวจสอบ¶
🔍 Compliance Checklist¶
| # | รายการตรวจ | อ้างอิง |
|---|---|---|
| 1 | สหกรณ์ดำรงสภาพคล่อง ≥ อัตราที่กำหนด | ข้อ 2 |
| 2 | ใช้สินทรัพย์ตามข้อ 3 หรือข้อ 4 ตามประเภทสหกรณ์ | ข้อ 3-4 |
| 3 | สินทรัพย์ปลอด-encumbrance | ข้อ 3 + ข้อ 4 |
| 4 | คำนวณเฉลี่ยรายเดือน ทุกสิ้นวัน + วันหยุด | ข้อ 2 |
| 5 | ส่งรายงานทุกเดือน ภายใน 15 วัน | ข้อ 5 |
| 6 | ไม่มีคำสั่งจากนายทะเบียนตามข้อ 6 | ข้อ 6 |
📊 Audit Procedures¶
| Procedure | สิ่งที่ทำ |
|---|---|
| Inspection | ดูรายงานสภาพคล่องรายเดือนตลอดปี |
| Recalculation | คำนวณ daily balance + monthly average |
| Vouching | ตรวจ bank statement + พันธบัตร |
| Confirmation | ขอยืนยันยอดจากธนาคาร + ชสอ. + custodian |
| Encumbrance check | ตรวจ disclosure + สัญญาค้ำประกัน |
| Cut-off | ตรวจการบันทึก ณ วันสิ้นเดือน |
🚨 Red Flags¶
| Red Flag | ผลกระทบ |
|---|---|
| ดำรงต่ำกว่า 1% ในบางเดือน | ผิดข้อ 2 — เสี่ยงคำสั่งนายทะเบียน |
| ใกล้เพดาน (1.0-1.2%) | warning — ความเสี่ยงสูง |
| เงินฝากที่ติดค้ำประกันนับเป็นสภาพคล่อง | ผิดข้อ 3/4 |
| ไม่ส่งรายงานในเดือนใดเดือนหนึ่ง | ผิดข้อ 5 |
| มีคำสั่งจากนายทะเบียน | finding สำคัญ |
| ใช้สินทรัพย์นอกรายการ ข้อ 3/4 | ผิด |
📝 Management Letter Finding (ตัวอย่าง)¶
Finding: สหกรณ์ดำรงสินทรัพย์สภาพคล่องต่ำกว่าเกณฑ์ในเดือน ก.พ. 2569
จากการตรวจสอบ พบว่าในเดือน ก.พ. 2569 สหกรณ์ดำรงสภาพคล่องต่ำกว่า
อัตราที่กฎหมายกำหนด:
เดือน เงินฝากเฉลี่ย สภาพคล่องเฉลี่ย อัตรา ผล
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ม.ค. 2569 27,500 ลบ. 320 ลบ. 1.16% ✅ Pass
ก.พ. 2569 28,200 ลบ. 250 ลบ. 0.89% ❌ Fail
มี.ค. 2569 28,500 ลบ. 310 ลบ. 1.09% ✅ Pass
หมายเหตุ: เกณฑ์ขั้นต่ำตามประกาศรัฐมนตรี = 1%
ผลกระทบ:
- ผิดกฎกระทรวง 2550 ข้อ 2 ในเดือน ก.พ. 2569
- เสี่ยงคำสั่งจากนายทะเบียนตามข้อ 6
- เสี่ยงโทษตาม ม.133 + ม.133/4 ของ พ.ร.บ.สหกรณ์
- กระทบความเชื่อมั่นของผู้ฝาก
สาเหตุที่พบ:
- มีการอนุมัติเงินกู้รายใหญ่ในเดือน ก.พ. มูลค่า 80 ลบ.
ทำให้สภาพคล่องลดลงต่ำกว่าเกณฑ์
ข้อเสนอแนะ:
1. จัดทำ Cash Flow Forecast รายเดือน
2. กำหนด "Liquidity Buffer" ที่ 1.5% (เกินขั้นต่ำ 0.5%)
3. ขอวงเงินเบิกถอนเกินบัญชีจากธนาคาร/ชสอ. เป็น contingency
4. ทบทวนนโยบายการอนุมัติเงินกู้ — แบ่งจ่ายแทน lump sum
5. รายงานต่อ กก. + นายทะเบียนพร้อมแผนการแก้ไข
📚 ข้อที่อ้างถึงในการตรวจสอบ¶
| ข้อ | เนื้อหา | สำคัญ |
|---|---|---|
| ข้อ 2 ⭐⭐⭐ | อัตรา 1-20% | ตรวจ compliance |
| ข้อ 3 | 9 ประเภทสำหรับสหกรณ์ทั่วไป | ⭐⭐⭐ |
| ข้อ 4 | 4 ประเภทสำหรับชุมนุม | ⭐⭐ |
| ข้อ 5 | รายงานเดือนละครั้ง 15 วัน | ⭐⭐ |
| ข้อ 6 | อำนาจนายทะเบียน | ⭐ |
🧭 Footer Navigation¶
⬅️ ก่อนหน้า: 3. ประกาศหลักทรัพย์รัฐวิสาหกิจ
ถัดไป ➡️ 5. ตัวอย่างคำนวณสภาพคล่อง
🏠 ขึ้นบน: Group 4: การลงทุน + สภาพคล่อง
แหล่งอ้างอิง
- กฎกระทรวง สินทรัพย์สภาพคล่อง พ.ศ. 2550 — ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 124/27 ก/หน้า 44/18 มิ.ย. 2550
- พ.ร.บ.สหกรณ์ พ.ศ. 2542 ม.5 + ม.48 + ม.105 — แม่บท
- ม.133 + ม.133/4 ของ พ.ร.บ.สหกรณ์ — บทลงโทษ
- ม.89/3 ของ พ.ร.บ.สหกรณ์ — อำนาจสั่งการพิเศษ
- ประกาศรัฐมนตรี อัตราดำรงสภาพคล่อง (ปัจจุบัน 1%) 📌 [พี่ตรวจสอบ]
- TSA 570 — Going Concern (ใช้กรณีสภาพคล่องวิกฤต)